جمعه 28 آذر 1393

print version increase font decrease font
تاریخ انتشار:شنبه 5 مرداد 1392      10:59

سریع القلم: سیاست خارجی را از خیابان‌ها جمع کنیم

در شرایطی که چند روزی بیشتر به زمان آغاز به کار رسمی دولت جدید نمانده، گمانه زنی درباره روندی که این دولت در مورد مسائل گوناگون داخلی و خارجی در پیش خواهد گرفت، به یکی از مهم ترین مسائل این روزهای محافل گوناگون تبدیل شده است. بی گمان، یکی از مهم ترین حوزه های مطرح که به ویژه در سال های اخیر اهمیت بیشتری یافته، حوزه سیاست خارجی است. در این رابطه با دکتر محمود سریع القلم به گفت و گو نشسته ایم.

دکتر محمود سریع القلم، استاد دانشگاه شهید بهشتی در گفت و گویی به مهم ترین مسائل مطرح درباره سیاست خارجی کشور و چشم اندازهای آتی در این حوزه در دولت جدید پاسخ گفته که در هفت محور عمده به شرح زیر است :

۱ ـ روند سیاست خارجی ایران در هشت سال گذشته را چگونه ارزیابی می کنید و مهم ترین کاستی های آن در چه محور ها و موضوعاتی بوده است؟

اگر بخواهیم مؤدب باشیم که طینت ایرانیان است و نسبت به کسانی که متفاوت هستند منصفانه قضاوت کنیم و بر آنها القاب نگذاریم، باید گفت عملکرد هشت سال گذشته در سیاست خارجی مبتنی بر کم دانشی و بی دانشی بوده است. گروه بسیار کوچکی که سکان سیاست خارجی را در دست داشتند، نسبت به محیط بین المللی، حس داشتند و نه شناخت؛ حس تعارض، حس تقابل، حس نفی. عصبانی بودند. این همان ادامه «مکتب هیجان» در سیاست بود. ما ایرانی ها در زمینه های بسیاری از جمله معماری، هنر، موسیقی، ادبیات، مهندسی و پزشکی میراث داریم و باید هم افتخار کنیم؛ اما در سیاست هنوز تابع حس، مزاج، عصبانیت و رفتارهای واکنشی هستیم. بسیار باید تربیت شویم تا منطق و عقلانیت بر رفتارهای ما حکمفرما شود. این که ما هر آنچه می خواهیم پشت تریبون به هر ملتی، دولتی، واقعه ای و پرچمی می گوییم، ناشی از احاطه هیجان بر زبان ماست. طبیعی است که این عملکرد مبتنی بر هیجان و غریزه، پیامدهای جدی داشته باشد. می گویند که زمان تصمیم به قتل در بیشتر موارد کمتر از یک دقیقه است. وقتی شخص عصبانی می شود، رفتارهای نامعقول از او انتظار می رود. همچنان که سیگار برای قلب مضر است، هیجان و مزاج نیز برای سیاست زیان آور است.

این دولت با عصبانیت تمام و بدون بررسی های لازم فکری، سراغ واقعه ای حدود هفتاد سال پیش در آلمان رفت و این خود محرکه ای شد تا ۳۴ قطعنامه توسط اتحادیه اروپا، سازمان ملل و آمریکا علیه ایران صادر شد و وضع اقتصاد ما را به شرایط امروز رساند. اگر یک حقوقدان در آن گروه کوچک بود و موارد پیشین بین المللی را گوشزد می کرد، تلاش می شد تا پرونده هسته ای ایران از آژانس بین المللی در وین به شورای امنیت در سازمان ملل ارجاع نشود. بسیار مفید خواهد بود اگر متفکرین دینی در کشور ما توضیح دهند آیا این عملکرد ها ارتباطی با اصول فکری دینی داشته است؟ آیا می شود انسان تفنگی را بردارد و به پاهای خود شلیک کند و خود را فلج کند؟ می دانیم دین مبانی عقلی و منطقی دارد و با عصبانیت و هیجان مبارزه می کند. متأسفانه مجلس ما هم که منتخب ملت است و باید منافع عامه را مد نظر داشته باشد، نسبت به عملکرد سیاست خارجی سکوت کرد. ۶۳ درصد درآمد نفت ایرانی در ۱۰۸ سال گذشته از مظفرالدین شاه تاکنون در همین هشت سال گذشته بوده است. این ثروت بیش از ۷۰۰ میلیارد دلاری می توانست ما را یکی از ارکان قدرت منطقه ای کند و ایرانی، محترم تر و با عزت تر زندگی کند. دیپلماسی ما به جایی رسیده که از اکوادور می آیند به کنفرانس سوریه در تهران تا سرنوشت آن کشور را رقم زنند.

در این دوره، روابط ما با اروپا و جهان عرب قفل شد. با تعدادی از همسایگان، روابط ما تقریباً تعطیل است. آسیایی ها بیشترین سوء استفاده را از ما کردند. بانکداری، کشتیرانی، بیمه و صادرات نفت ما تحریم شد و ما بناچار به افراد و پول نقد متوسل شدیم تا زندگی روزمره را مدیریت کنیم و ده ها مشکل اداری و مالی پدید آمد. تأکید می کنم اشکال اساسی در نبود یک سیستم فکری و نیز دانش است.

رسانه ها و مجلس هم کارویژه انتقادی ندارند تا افکار و سیاست های اشتباه و بر خلاف منافع ملی را اصلاح کنند. زمانی در دهه ۷۰ و بخشی از ۸۰، دفتر مطالعات وزارت خارجه مرکز رفت و آمد دیپلمات ها و محققان برجسته جهانی بود؛ اما در سال ۱۳۸۶، ۷۵ مؤسسه تحقیقاتی در جهان، مجموعه پژوهشی وزارت امور خارجه را تحریم کردند و آنجا تبدیل به خانۀ ارواح شد. اصالت عقل را در سیاست نپذیرفته ایم. تخصص و دانش مقدم است بر دوستی ها، تبعیت ها، مزاج ها و هیجان ها.

امروز شرایط سیاست خارجی ما حتی از سال های اول انقلاب و دورۀ جنگ تحمیلی هم سخت تر است. طی سال های گذشته، موضوعات سیاست خارجی اولویت نداشتند و تقدم و تأخر خود را از دست داده بودند. انرژی سیاست خارجی همه جا پخش بود و حالت فی البداهه داشت. متوجه پیامدهای سخنان و عملکرد ها نبودند. روابط بین المللی ما به حداقل خود رسیده است. در مقام مقایسه با دوبی و استانبول، فرودگاه بین المللی ما در حداقل فعالیت خود است.

در توضیح المسائل می گوید: شکستن نماز واجب از روی اختیار حرام است، ولی برای حفظ مال و جلوگیری از ضرر مالی یا بدنی مانعی ندارد. چطور ما از طریق عملکرد هیجانی و مزاجی در سیاست خارجی در این حد به خود و به اقتصاد کشور لطمه زدیم و شبکه وسیعی از فساد مالی متشکل از ایرانیان و غیر ایرانیان برای انتقال کالا و خدمات ایجاد کردیم. باید مؤدبانه قضاوت کنیم؛ از یک طرف بی دانشی است و از سوی دیگر فقدان انتقاد نهادهایی مانند رسانه ها و مجلس که می توانستند فرآیند اصلاح افکار و سیاست ها را رقم بزنند. امروز در دور افتاده ترین روستاهای کشور، شهروندان ایرانی می دانند تغییر در سیاست خارجی، مهم ترین مبنای بهبود وضع اقتصادی است.

۲ ـ  به نظر شما ضعف سیاست خارجی ایران در سال های اخیر بیشتر حاصل عوامل ساختاری، کارگزاری یا نهادی بوده و هر یک از این عوامل چه نقشی در این زمینه داشته اند؟

ضعف در هر دو بخش ساختاری و کارگزاری بوده است. اگر ما اجماع کلان نخبگان سیاسی را در کشور داشته باشیم که جهت گیری ها مشخص باشد، طبیعی است دولت ها که به قدرت می رسند، نمی توانند در این حد، زاویه ایجاد کنند و عملکردی داشته باشند که شالودۀ اقتصادی و سیاست خارجی را زیر و رو کند. ورود و خروج دولت ها در حکومت ها مانند دوندگان دو امدادی است که چوب مدیریت و کشورداری را به یکدیگر می سپارند. وقایع نشان می دهد ما به این وضعیت و شرایط نرسیده ایم. در فرآیندهای انتخاباتی کشور ما، یکباره گروهی به قدرت می رسند که تقریباً هیچ تجربه ای در کشورداری و مسائل سیاست خارجی ندارند. اگر این شرایط در یک کشور تازه تأسیس شده بود، تعجبی نداشت ولی ما باید بهتر از این عمل کنیم.

ایجاد ثبات مهم ترین اصل در حکمرانی است البته شخصیت شلوغ و پر حادثه از یک طرف و رفتارهای کوتاه مدت ما از سوی دیگر، فرصت ثبات بخشیدن به حوزۀ مدیریت را نمی دهد. طبیعی است که نخست باید ساختار ها را اصلاح کنیم تا کارگزار در آن قالب بهتر عمل کند. افکار و رویه های ما بیش از اندازه نوسان دارد. کار سنگین فکری لازم است تا در کشور ثبات فکری و رویه ای صورت پذیرد. بیش از اندازه در دستگاه دولتی، کار چاق کن وجود دارد. اگر 10 درصد امور، فکری باشد خیلی امور با کارآمدی بالاتری پیش می رود. تشکیل یک حکومت کارآمد را نباید دست کم بگیریم، به ویژه در این جهان پیچیده و تو در تو هر تعامل یا تقابلی در سیاست خارجی به نحوی باید در راستای منافع عامه مردم باشد و بر زندگی آن ها، اثرات مثبتی به جای گذارد. هر ریالی که دولت ما در خارج هزینه می کند باید برای مردم سودده باشد.

مجلس و رسانه های یک کشور باید قدرتمند و با نفوذ باشند تا مرتب عملکرد دولت را زیر نظر داشته و تذکر دهند. به این دلیل است که جامعه مدنی و تفکیک قوا اصالت حقوقی دارند، چون تنظیم کننده و میزان الحراره هستند. من به عنوان یک دانشجوی علم سیاست، رسانه ها را حتی مهم تر از قوه مقننه در تنظیم رفتار دولت می دانم. این مجموعه به ما ساختاری ارائه می دهد که مدیریت دولت، قانون گذاری و دستگاه های نظارتی معنا پیدا می کنند.

۳ ـ به نظر شما اولویت های دولت جدید در عرصه سیاست خارجی باید به چه ترتیبی باشد و مهم ترین چالش های دولت جدید در عرصه منطقه ای و جهانی کدامند؟

مهم ترین اولویت دولت جدید، تغییر سریع تصویر ایران در منطقه و جهان است؛ تصویری که نشان دهد افرادی مؤدب، با فرهنگ، اصیل، با دانش، مجهز به عفت کلام، خویشتن دار و فهیم نسبت به منافع و مصالح ملی در دستگاه دولتی مسئولیت پذیرفته اند. عده ای که قبلاً هواپیما سوار شده اند، سیر هستند، غذای خوب خورده اند، زندگی متعارفی داشته اند و با جهان آشنایی دارند، منافع دیگران را نیز در نظر می گیرند و از همه مهم تر از ثبات فکری برخوردارند، قابل اتکا هستند و ظرفیت تغییر جهان بینی پنج بار در یک روز را ندارند. اصول فوق را که بنده شمردم در همسایگی، دوستی و تجارت هم صدق می کند. روابط کشور ها بیرون از این قواعد نیست. مبانی که باعث اعتبار ژاپن و آلمان شده، تابع همین نکات است؛ بنابراین، نخست باید دنیا احساس کند و سپس به یقین برسد که ما در ایران دولتی متشکل از افراد فهیم و با اصالت داریم.

دومین اولویت، رفع نگرانی های دیگران نسبت به سخنان و کارکرد ماست. اگر ما می خواهیم با عزت و احترام زندگی کنیم، چه لزومی دارد با سخنان بیهوده و کارهایی که نمی خواهیم انجام دهیم دیگران را تحریک کنیم؟ ما سخنانی می گوییم و وارد موضوعاتی می شویم که به ما و مصالح ما هیچ ارتباطی ندارد. بعد دیگران تحریک و علیه ما بسیج می شوند و کارهایی انجام می دهند و ما را تحریم می کنند و با بی تدبیری، خودمان را گرفتار می کنیم. می گویند ملانصرالدین جایی نشسته بود و هر چند دقیقه، بلند فریاد می کشید. علت را پرسیدند. گفت: این سوزنی که به خودم می زنم، خیلی درد دارد و مجبورم داد بزنم. دولت جدید باید صرفاً بر مصالح مردم ایران متمرکز شود. سیاست خارجی باید در خدمت مردم ایران باشد.

موضوعات، وقایع و کشورهایی که در مدار منافع مردم ایران نیستند، نباید وقت و انرژی کشور را بگیرند. این همان عقلانیت در سیاست خارجی است. بولیوی و کومور چه ربطی به ما دارند؟ اگر ما هزینه و فایده کنیم، شرایطی را فراهم می کنیم که در حوزۀ خلیج فارس و آسیای مرکزی اتومبیل تولید کنیم و نه در ونزوئلا. متأسفانه مجلس ما به این تصمیم گیری های نادرست اعتراض نکرد. جهان باید احساس کند ایران یک کشور نرمال است و نه کشوری که باید از آن فاصله گرفت، ترس داشت و نگران سخنان و عملکرد افراطی آن بود. سیاست خارجی هر کشوری قاعدتاً نماد فرهنگ اجتماعی آن است. میانگین ایرانی، رادیکال نیست. لایه ای حاشیه ای از ما رادیکال است. تندروی و تندخویی میراث چپ های دهه ۳۰ و ۴۰ هستند. در فرهنگ اجتماعی ایرانیان و در فرهنگ اسلامی، تندخویی جایگاهی ندارد.

اولویت سوم، متمرکز شدن سیاست خارجی بر بهبود وضع اقتصادی است. به جز کره شمالی و بلاروس، این هدف سیاست خارجی تمام کشورهای جهان است. هر چند وقت یک بار مانند دو روز پیش می شنویم که تعدادی ایرانی در کشتی های قاچاق انسان از اندونزی به استرالیا، در دریا غرق شده اند. این در شأن ایرانی نیست. کشور امارات با عملکرد مثبتی که دارد هر سال سه تا پنج کشور را اقناع می کند که از شهروندان اماراتی روادید نخواهند و این رقم در حال افزایش است. قدیم به واسطه رفتار درست و صادقانه یک تاجر، نام او خود اعتبار بود. کشور ها هم این گونه هستند. سیاست خارجی جز تسهیل روابط اقتصادی، کار دیگری ندارد. ورود و دخالت در هر موضوعی که باعث خدشه دار شدن این اصل شود، قاعدتاً از اولویت های سیاست خارجی خارج می شود.

بزرگ ترین چالش دولت جدید در سیاست خارجی، اجماع سازی داخلی میان نهادهای کلیدی قدرت برای متمرکز شدن بر رشد و توسعه اقتصاد ملی است. مبنای فلسفی این اجماع سازی این است که حکمرانی مطلوب و ماهیت وجودی یک حکومت، توجه به خواسته های مردم، عزت یک ملت و ثبات زندگی آنهاست. ما مسئول حل و فصل مشکلات مردم کره زمین نیستیم. دولت و حکومت در ایران مسئول حل و فصل مشکلات مردم ایران است. اگر ما بر این اصل متمرکز شویم، بالا ترین سطح از امنیت ملی را تأمین کرده ایم و کسی هم با ما کاری ندارد. اگر در درون به اجماع برسیم، می توانیم در صحنۀ بین المللی، مؤثر باشیم و در دیپلماسی به نتیجه برسیم.

۴ ـ با مشخص شدن نتیجه انتخابات، بحث های فراوانی در عرصه داخل و خارجی درباره بازگشت «اعتدال» و «عقلانیت» به سیاست خارجی کشور مطرح شد. شما با توجه به شعارهای مطرح و افرادی که بالقوه برای به دست گرفتن سکان سیاست خارجی دولت جدید مطرح هستند، چشم انداز این موضوع را چگونه ارزیابی می کنید؟

اطمینان دارم ماهیت دولت جدید، معتدل و عقلایی است؛ اما میزان موفقیت آن تابع صحنۀ سیاست داخلی و عملکرد جریان های خارج از دولت است. به تازگی اقای مهندسی گفته بود اعتدال گرایی همان مبارزه با استکبار است. البته مبارزه با استکبار، مشروط به این که ما مشکلات کلیدی خود را حل کرده باشیم، می تواند برای خودش هدفی باشد، ولی این آقای مهندس می دانند که بنا بر آمار رسمی، چهار میلیون معتاد در ایران وجود دارد. حدود بیست هزار نفر سالانه در جاده ها کشته می شوند. از نظر فساد مالی، ایران جزو ده کشور اول جهان است. ایران بالا ترین نرخ مهاجرت نخبگان را دارد. کشور طی دهه های آینده با مشکل جدی آب روبه روست. ما به عنوان یک کشور مذهبی، رتبه چهارم طلاق در جهان را داریم.

آیا عقل و منطق ایجاب نمی کند دولت به این مسائل بپردازد؟ پایه ای ترین سطح تحلیل در عقلانیت، پرداختن به مشکلات مردم ایران است. بسط عدالت در آفریقا و وحدت سیاسی در جهان از مشتقات خیال بافی و تخیل هستند. شاید برای فیلم سازی و گفت و گوی ویژه آخر شب تلویزیونی مفید باشند، اما حکمرانی بر پایه واقعیت است نه تخیل. بسیار روشن است که ادبیات و اولویت های دولت جدید متفاوت است و تا میزانی که بتواند جمیع سیاست مداران و نهاد ها را پیرامون مصالح ملی جمع کند، خواهد توانست عقلانیت را در سیاست خارجی تحقق بخشد. عملکرد «چوئن لای» می تواند الگویی برای این دولت باشد. او با آرامش و بدون هیاهو، اجماعی نزد نخبگان ایجاد و مقدمات ورود چین به عرصه قدرتمندی اقتصادی و ملی را فراهم کرد. همراهی نسل اول انقلاب با عقلانیت دولت یازدهم بسیار کانونی است. با این منش، تاریخ بهتر قضاوت خواهد کرد.

۵ ـ  چشم انداز حل بحران هسته ای و کاهش تحریم ها در دوره جدید را چگونه ارزیابی می کنید؟

شاید اولین اتفاقی که باید بیفتد، این است که برنامه هسته ای ایران از حالت سیاسی و امنیتی به یک موضوع فنی و علمی و تکنیکی تبدیل شود. تغییر تصویر، کاهش نگرانی ها، ادبیات منطقی و معقول، تمرکز بر منافع ملی و بهبود وضع اقتصادی می تواند فرآیند اصلاح وضعیت را تسهیل کند اما کار آسانی نخواهد بود و زمان بر است. یک سخنرانی هیجانی و مبتنی بر مزاج و حس، می تواند سیاست خارجی یک کشور را برای سال ها تخریب کند. بعد ده ها سخنرانی معقول و چند سال کار منطقی می طلبد تا گذشته را تطهیر کند. بحث این است که نزدیک به 90 درصد وضعیت اقتصادی و موضوع تحریم، بازتاب عملکرد سیاست خارجی در سال های گذشته است که اگر بخواهیم یک ایرانی اصیل باشیم و مؤدبانه قضاوت کنیم، نتیجه بی دانشی ما از قواعد بازی در سطح جهانی است. اگر کشوری هم ما را تحریک کند، طبیعی است واکنش نشان دهیم. به همین علت است که حقوق دانان، بهترین سیاست مداران هستند، چون مراقب سخنان خود حتی در حد حرف اضافه هم هستند.

بنابراین، دقت و عفت در کلام نه تنها در سیاست، بلکه همه جا، احترام، منزلت و عزت به دنبال می آورد. در سیاست بین الملل، گاهی واکنش ها سال ها طول می کشد. دوگل رییس جمهور فرانسه سه سال و نیم صبر کرد تا سر موقع به سخنان سخیف یک سفیر در پاریس واکنش نشان دهد. شاید کشوری بیست سال صبر کند تا نسبت به سوزاندن پرچمش که نماد یک ملت است، از خود واکنش نشان دهد. حسی و مزاجی و هیجانی عمل کردن در سیاست بسیار خطرناک است. به این علت، نخبه گرایی که مظهر عقلانیت است، بهترین روش کشورداری است و پوپولیسم همه جا، خسارت های جبران ناپذیری به بار آورده است. ما که کومور و بولیوی نیستیم که کشور را گروهکی مدیریت کنیم و در نتیجه پوپولیستی.

ایران تنها کشور در کل خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیای مرکزی است که از هر تخصص قابل تصوری از هنر گرفته تا معماری و اقتصاد، حقوق، علوم پایه، پزشکی و مهندسی در آن شمار چشمگیری از افراد قابل اعتنا هستند و بعضاً در سطح جهانی معتبرند؛ بنابراین، بحران هسته ای و موضوع تحریم ها معلول هستند. موضوع و علت، منطق حکمرانی و ورود افراد سیر به حوزۀ مدیریت است که اول خداترسی و بعد ترس از قانون و خبرنگار در آن ها نهادینه شده باشد.

بنا بر آمار بانک مرکزی، در هفت سال گذشته هر یک ساعت، ۷۵۰ فقره چک در بانک های ایران برگشت خورده است. رئیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز اعلام کرده که ۴۵۵ شرکت، ارز دولتی گرفته اند و برای کالاهایی که باید می آوردند اقدامی نکرده اند. نکته اساسی این است که باید ساختار حکمرانی را اصلاح کرد و قانون گرایی به وجود آورد. سیاست خارجی ادامه سیاست داخلی است. دولت جدید با چالش های عظیمی رو به روست تا نه تنها در داخل به اصلاح ساختار ها بپردازد، بلکه نمایی معقول از جامعه و کشور به محیط بین المللی عرضه کند. اصلاح ساختار اقتصادی کشور کاری کهکشانی خواهد بود. اگر دولت جدید با کارآمدی و قانون مداری و ضابطه محوری امور را پیش ببرد، در صحنه بین المللی هم احترام لازم را کسب خواهد نمود. در نهایت، عادی شدن موضوع هسته ای، کاهش تحریم ها و بهبود وضع اقتصادی به همراهی همه جریان ها و نهاد ها با دولت یازدهم وابسته است تا به مصالح و منافع ملی دست یابیم و از ادبیات ماجراجویانه به حکمرانی مبتنی بر عقلانیت سوق پیدا کنیم.

۶ ـ به نظر شما در دوره پیش رو، روابط ایران با کشورهای مهم منطقه، به ویژه ترکیه، عربستان و قطر چگونه خواهد بود و موضوع سوریه تا چه حد در این باره اثرگذار خواهد بود؟

در تداوم بحث های گذشته مبنی بر تمرکز و اولویت بندی در سیاست خارجی، مهم ترین موضوع منطقه ای کشور ما در ماه های آتی، بازسازی روابط با عربستان است. عربستان تأثیرگذار ترین کشور در کل خاورمیانه و شمال آفریقاست که متأسفانه روابط سیاسی با ریاض تقریباً به تعطیلی کشانده شد. با توجه به ظرفیت های قابل توجه در دولت جدید، امید به بازسازی این روابط وجود دارد. هنوز عربستانی ها به اهمیت و اعتبار توافق یک دهه پیش رییس جمهور منتخب که آن موقع در سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی صورت پذیرفته بود، اشاره می کنند.

عربستان مهم ترین صحنه گردان بهار عربی است. هماهنگی با عربستان منافع دراز مدت فراوانی برای مردم ایران دارد. رابطه با عربستان در حدی که منافع طرفین به رسمیت شناخته شده و سهمی بر یکدیگر قائل شوند، باعث خواهد شد که جایگاه ایران در منطقه شامات محفوظ بماند. اگر تحولات به صورتی رقم بخورد که رژیم بشار اسد از میان برداشته شود و اسرائیل به سراغ حزب الله در جنوب لبنان برود، موقعیت ایران در منطقه بسیار محدود خواهد شد. در نظر داشته باشید که اخوانی ها در بهار عربی مشکل پیدا کرده اند و دولت های آمریکا و اسرائیل به تازگی انتخاب شده و ثبات در سیاست گذاری دارند. از این رو، ماتریس قدرت ایجاب می کند ایران با عربستان و سپس با ترکیه به مذاکره بپردازد و به جای از دست دادن ۹۰، حداقل ۳۰ را در آینده برای خود محفوظ دارد. چه ما بخواهیم و نخواهیم و چه مورد وثوق ما باشد یا نباشد، به ترتیب اولویت، عربستان و ترکیه، کانون سیاست منطقه ای هستند و ما می توانیم درصدی از ماتریس قدرت منطقه ای را با هماهنگی این دو کشور به دست آوریم.

رابطۀ مساعد با عربستان در تنش زدایی سیاست خارجی ایران و همچنین حل و فصل مسالمت آمیز موضوع هسته ای و تخفیف تحریم ها بسیار مؤثر خواهد بود. سرنوشت سوریه در مهم ترین سطح با توافقات روسیه و آمریکا تعیین خواهد شد و در سطح بعدی در دینامیزم سیاسی مثلث ایران، ترکیه و عربستان. برای آن دسته از ما دانشگاهیان که به قدرت ملی کشور می اندیشیم و علاقه مندیم ایران یک کشور اثرگذار اقتصادی و سیاسی منطقه ای باشد، امیدواریم دستگاه دیپلماسی از مهندسین، اطبا و فیزیک خوانده ها و شیمی خوانده ها به حقوق دانان و اقتصاد دانان انتقال پارادایمیک پیدا کند؛ کسانی که قدرت را می فهمند و به صورت تدریجی و با حوصله و سخنان سنجیده و اجماع داخلی، قدرت و منزلت کشور را ارتقا می بخشند. با توجه به حساسیت های مشروعی که در جمهوری اسلامی نسبت به استقلال سیاسی کشور وجود دارد، عاقلانه خواهد بود اگر با هماهنگی با عربستان و ترکیه، سهم مهم منطقه ای خود را در قدرت و ثروت تعیین کنیم. در غیر این صورت، کلیه اسباب به حاشیه راندن بیشتر ما موجود است.

۷ ـ آیا با توجه به شرایط و پتانسیل های موجود، دولت روحانی موفق خواهد شد شرق گرایی افراطی (اتکا به روسیه و چین) در سیاست خارجی ایران را کاهش داده و نوعی توازن را در روابط با شرق و غرب برقرار کند؟

تصور نمی کنم تمایل کشور به شرق با انتخاب بوده، بلکه بیشتر شرایط ما را به این سمت سوق داده است. به عنوان یک واقعیت، جامعه ایرانی تمایل به غرب دارد، نه شرق. من صد ها فرد به شدت مذهبی و حتی انقلابی می شناسم که ترجیح داده اند فرزندانشان در یک کشور اروپایی یا شمال آمریکا تحصیل کنند تا در یک کشور آسیایی. کسانی که این واقعیت را نفی می کنند، بیشتر دلایل روانی دارد تا عقلی و علمی. این که ایرانی ها تمایل به غرب دارند، دلایل صرفاً سیاسی یا ایدئولوژیک ندارد، بلکه به خاطر علاقه همه ایرانی ها به کیفیت است: ایرانی ها یخچال خوب می خواهند، هواپیمای خوب می خواهند، مواد غذایی خوب می خواهند، خدمات خوب می خواهند و این ویژگی ها را در مغرب زمین پیدا می کنند؛ بنابراین، حتی اگر به لحاظ سیاسی، کشور ما در مقطعی تمایل شرقی پیدا کند، به لحاظ اقتصادی و در نهایت در صنایع کلیدی مانند نفت، گاز و پتروشیمی تمایل دستگاه اجرایی و بخش خصوصی ما به کالا و خدمات غربی است. ارتباطات علمی و فناوری ما عمدتاً با غرب است. سیاست خارجی یک کشور تحت تأثیر بافت اجتماعی و فرهنگ عمومی است.

نزدیک به دو میلیون نفر ایرانی با ثروتی معادل پانصد میلیارد دلار در غرب زندگی می کنند و این واقعیت انکار شدنی نیست. غرب را نمی توان delete کرد؛ افزون بر این که شرق هم قابل اعتنا شده و قدرت و ثروتش با غرب متمایل به تساوی است. کشور ما مانند ترکیه چند لایه ملی، اسلامی، غربی و شرقی دارد. اگر ما روابط حسنه ای با همسایگان جنوبی خود داشتیم، می توانستیم با پتانسیل های مهندسی ایرانی ها، نقش مهمی در ساختار عمرانی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس داشته باشیم. این شش کشور در سال حدود چهارصد میلیارد دلار درآمد نفت دارند و اگر نیمی از آن صرف پروژه های عمرانی شود، ایران بالقوه می توانست نقش اقتصادی هند را در این منطقه بازی کند. حدود یک میلیون مدیر و مهندس هندی در این منطقه کار می کنند.

اگر ما سیاست خارجی و امنیت ملی را اقتصادی تعریف کنیم، خود به خود با اتکا ترین راهبرد بازدارندگی را به ارمغان آورده ایم. لازمه این امر، انتقال پارادایمیک نسل اول انقلاب است که با مدیریت دولت جدید، به نسل سوم اعتماد کند و به تدریج در سال های آتی، کشور را به سمت و سوی توسعه ملی و تولید ثروت هدایت کند. اگر اتاق های فکر فعال شوند و کسانی که استنباط های مشترک از مصالح ملی دارند دور هم جمع شوند، می توانند وزن شرق، وزن غرب، وزن همسایگان و غیره را تنظیم کنند. جغرافیا و فرهنگ و اِکُوسیستم ما، راهبردهای مشخص را پیش روی ما می گذارند. راهبرد سیاست خارجی ما وجوه فراوانی دارد. نه به خاطر فکر و سیاستگذاری، بلکه به واسطه جغرافیا و نفت، ضدیت فعلی ما با غرب تاریخ انقضا دارد. آرای روستا ها در تمایل به بهبود وضع اقتصادی و تغییر جهت گیری های سیاست خارجی در انتخابات ۹۲ نیز بر این اصل صحه می گذرد، چه رسد به شهر ها و نسل جوان. مردم عموماً به بهبود روابط خارجی و به ویژه با غرب رأی مثبت دادند. بگذریم که از سال ۱۳۶۸ تاکنون، به ویژه در انتخابات ریاست جمهوری، عامه مردم ایران به سه اصل رأی مثبت داده اند: بهبود وضع اقتصادی، آرامش اجتماعی و روابط معقول بین المللی.

معقول آن است که توازنی بین تمامی وجوه داخلی و بین المللی برقرار کنیم. هم طراحی این راهبرد و هم اجرای آن محتاج سیاستمدارانی با دانش و علاقه مند به خاک است. بد نیست عملکرد مائو و حزب کمونیست چین بین سال های ۱۹۷۵ – ۱۹۶۵ را با دقت بخوانیم. سیاست خارجی را از خیابان ها جمع کنیم. به پوپولیست ها بگوییم بروند کتاب بخوانند و کمتر سخن بگویند. نسل اول انقلاب می تواند با شجاعت به کمک دولت جدید آید تا ایران را از ناکارآمدی نجات دهد. مدارهای گسترش کارآمدی، تعامل معقول داخل با خارج است. بدون کار بین المللی نمی توان کارآمدی را در داخل به وجود آورد؛ نکته ای که این دانشجوی علم سیاست از ۱۳۶۹ مطرح کرده است. اگر نسل اول این راه را گزیده و با پیچیدگی و حتی ابهام به فرایند اجماع سازی داخلی کمک کند، تاریخ منصفانه تر قضاوت خواهد کرد.



کلمات کلیدی : سیاست خارجی
نظرات کاربران
سید حمیدرضا نورانی
شنبه 5 مرداد 1392      21:13

از خیابان ها جمع کنیم یعنی:یگوییم مردم اظهار نظر نکنند و فقط کسانی که خود را عقل کل می دانند برای کشور تصمیم بگیرند.
محسن
شنبه 5 مرداد 1392      21:40

واقعا در دوره هشت سال گذشته از دانایانی مثل دکتر سریع القلم چرا استفاده نشد ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟ وزارت علوم در دوره کامران دانشجو صدهها نفر رو با رانت به دپارتمان های علوم سیاسی فرستاد که دکتر بشن . ولی دکترای اونها کجا دکترای دکتر سریع القلم کجا . خوشبختانه تلاش وزارت علوم در 8 سال گذشته با همکاری برخی از روسای دانشگاهها از جمله صدر دین شریعتی برای بی انگیزه کردن دپارتمان های روابط بین الملل به جایی نرسید
حمید
يکشنبه 13 مرداد 1392      9:31

عالی بود آقای دکتر
نوروزی
جمعه 18 مرداد 1392      11:57

منظور از خیابانی نکردن یعنی تخصصی ومنطقی رفتار کردن و سوء استفاده نکردن از هیجانات عوام که ممکن است عواقب سوئی برای کشور داشته باشد.همانطوریکه تجربه سالهای بعد از انقلاب نشان داد امری تخصصی را عمومی کردند و سپس دچار مشل شدند که چگونه موضوع را حل کنند.جایگاه مردم در اسلام و ممالک توسعه یافته معلوم است و آن اینکه مردم باید از مسائل آگاه شوند مسئولان را با آگاه(جریان آزاد مطبوعات) انتخاب کنند وزندگی شرفتمندانه داشته باشند.اما امور تخصصی هر نهاد مربوط به خود آن نهاد باشد و چندین قرن است که تخصص گرایی و تقسیم کار در دنیا جا افتاده است.
همت ایمانی
پنجشنبه 24 مرداد 1392      21:31

ساختن ایران نیاز به نخبگان دنیا دیده و علاقمند به وطن دارد. حل و فصل مسائل و مشکلات ایران چه در حوزه داحلی و چه در حوزه سیاست خارجی فقط با عقلانیت ممکن است. از استاد عزیزم دکتر محمود سریع القلم ممنونم که با قلم خود مسائل کشور را روشن می سازد و همواره رهنمودهای منطقی و علانی می دهد.
ساسان
شنبه 26 مرداد 1392      19:16

باتوجه به سخنان دکتر به یاد سخنان آقای حجاریان افتادم که بعداز بهره برداری لازم از دانشجویان به آنان توصیه کرده بود بروند کار تئوریک بکنند و عرصه سیاسی را به آنان واگذار کنند و نتجه آنرا مردم دیدندوحالا هم دکتر از پوپولیست ها میخواهد بروند کتاب بخوانند تا مزاحم آقایان برای سازش با دشمنان مردم ایران و اسلام نشوند. خوب است دکتر و هم فکران ایشان نگاهی به کشورهایی که با غرب سازش کرده اند بیندازند مثل صدام، لیبی؛ مصر و....
محمد
يکشنبه 27 مرداد 1392      14:14

به نظر من دکتر سریع القلم قلم بسیار شیوایی دارند ومسائل کشور را درست و بدون هیجان و کاملا تخصصی همراه با عقلانیت و بدون چشمداشت مطرح می کنند و این شایسته احترام است.
قاسم
يکشنبه 3 شهريور 1392      11:20

کشوداری وحکمرانی مانند باغبانی است که زمین شوره زار را تبدیل باغ مملوازمیوه وتنوع رنگ وتلطیف هوا
منا
يکشنبه 3 شهريور 1392      11:55

انشاء الله بساط پوپولیسم برچیده خواهد شد و عقلانیت انتقادی جایگزین تفکرات رادیکال و هیجانی خواهد شد..
سمیه
شنبه 30 شهريور 1392      23:22

سلام فک کنم ااقای دکتر برن کمی اقتصاد بخونن بد نباشه در مورد درامدهای نفتی ایران در دوره ی احمدی نژاد.بنده هم دانشجوی اقای دکترم .
احمد
شنبه 20 مهر 1392      10:20

سلام..بنده همواره تالیفات و سخنان استاد بزرگوار جناب آقای دکتر سریع القلم را مطالعه کردم.بدون تردید نگاه ایشان به مسائل سیاسی،اقتصادی،اجتماعی وروابط بین الملل ، ناشی از واقع بینی از وضع درون کشور و دنیای بیرون است ونه سیر در خواب و خیال ورؤیا. از اینکه نامبرده مشاور رئیس جمهور شدند جای بسی امیدواری است ..
حمید
چهارشنبه 13 آذر 1392      22:48

دکتر سریع القلم نامی که در تاریخ این مرزو بوم ثبت خواهد شد. از خواهرم سمیه تقاضا دارم ناسنجیده اظهار نظر نکنند که اگر ایشان را میشناختند این گونه نمیگفتند. فردیست به لحاظ علمی و اخلاقی کم نظیر بیاییم قدر بزرگانمان را بدانیم تا به امروز 18 پارلمان از سراسر جهان از ایشان دعوت به عمل آورده و از نظرات ایشان استفاده کرده اند.
مهدی
دوشنبه 25 آذر 1392      8:17

به نظر من حرف ایشان تا حدودی درست است چون ایشان بیشتر اطرافیان خود را می بیند و اطرافیان و غالب طرفداران طیف ایشون افراد پوپولیستی هستند و نشانه های این را در فتنه 88 به وضوح دیده ایم ولی ایشان حق ندارد این مطلب را به همه مردم جامعه بسط دهد.
سید مجتبی
دوشنبه 23 دى 1392      10:50

باتشکر فراوان از جناب دکتر سریع القلم آنچه نیاز امروز جامعه ما می باشد توجه به خردو تفکر جمعی و عقلانیت در تصمیم گیری های کلان ،که متاسفانه در چند سال گذشته بشدت مورد غفلت واقع شد وبسیاری از افراد منطقی وجمع گرا را به حاشیه کشاند.امید است که ایران عزیز با استفاده از منابع عظیم فکری وآموزه های اخلاقی دینی وعرفانی وهمینطورتوجه به فرهنگ غنی خود با شرایط روز جهان که همگی در ارتباط سازنده و اثربخش حرکت می کنند گامی بلند در مسیر توسعه پایدار بردارد.
ارسال نظر
نام کاربر
ایمیل کاربر
شرح نظر
<###dynamic-0###>