شنبه 2 تير 1397

print version increase font decrease font
تاریخ انتشار:يکشنبه 7 تير 1394      16:0
افراط‌گرایی در کدام بستر ژئوپلتیک رشد می‌کند؟

داعش‌ پلی به سوی سکولاریسم

صادق ملکی، کارشناس و تحلیلگر ارشد سیاسی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی به بررسی حذف بسترهای رشد گروه‌های افراطی مانند داعش پرداخته است.

نویسنده: صادق ملکی، کارشناس و تحلیلگر ارشد سیاسی

دیپلماسی ایرانی: در ظهور پدیده داعش اگرچه عوامل مختلفی تاثیر داشته اند اما باید اذعان داشت که این ظهور در بخش مهمی حاصل تفکری است که در منطقه بستر اجتماعی داشته و تقابل با آن نیاز به شناخت عمیق دارد. حامیان بین المللی، منطقه ای و داخلی با شناختی که از این تفکر و بستر آن دارند توانسته اند برای آن هم سرزمین و هم قدرت مانور ایجاد نمایند. این گروه با اعلام نگرانی، لعن و نفرین، ادبیات سلحشورانه و... از بین نخواهد رفت. تقابل با آن نیاز به شناخت عوامل مؤثر در ظهور و اهداف حامیانش داشته و مبارزه با آن بدون تعامل بین المللی، منطقه ای و داخلی کشورها موفق نخواهد بود. نگاهی به شرایط پیش رو نشان می دهد داعش عنصری ماندگار همراه با فراز و نشیب بوده و نابودی آن تا آینده ای نزدیک، دور از انتظار است. بنظر می رسد داعش و تقابل با آن، سال ها طول کشیده و هزینه های زیادی را بر مردم و منطقه تحمیل خواهد کرد.

هدف عملیات های خشن و تروریستی داعش در بخش مهمی ایجاد واکنش متقابل و افتادن در تور انتقام است. عمل تروریستی چه علیه شیعی، سنی و ... محکوم است. باید توجه کرد که امروز شیعیان هدف عمده داعش هستند. هدف این عملیات آن است که شیعیان و اهل تسنن در واکنشی احساسی وارد دور درگیری ها با یکدیگر شوند. مراقبت از ورود به این منازعه باید مهمترین هدف ایران باشد.

نگاهی به ابعاد و هدف های پنهان و آشکار موثر در ظهور داعش، می تواند ضمن کمک به شناخت آن، راهنمای ما در مواجهه با این جریان باشد. در بعد بین المللی باید توجه داشت حامیان بین المللی ظهور داعش با حمایت از این تفکر اگرچه سبب وارد شدن خدشه به چهره اسلام در بعد جهانی شدند، اما بنظر می رسد خدشه به جایگاه اسلام در نزد مردم منطقه هدف اصلی این اقدام ها باشد. بشریت از جنگ های مذهبی تجربه ای تلخ دارد زیرا طرف های درگیر با تکیه بر حقانیت خویش و با نوید بهشت، از هیچ جنایتی فرو نمی گذارند.

از منظر غرب، خاورمیانه باید تغییر کند. این تحول فقط با تغییر نظام های سیاسی آن محقق نمی گردد. تغییرات سخت افزاری بدون تغییرات نرم افزاری پاسخگوی اهداف غرب نخواهد بود. خاورمیانه همچنان در عمق فرهنگی خود با غرب فاصله دارد و در رفتارهای سیاسی و اجتماعی آن اسلام مهمترین عامل تعیین کننده است. در تغییر مدنظر غرب، اسلام باید از عامل تنظیم کننده رفتار اجتماعی مردم خارج شده و به تعبیر روشن تر دین از سیاست جدا گردد. یعنی دین روندی را که در غرب طی نموده است، باید در خاورمیانه طی کند. این هدف پروسه ادغام و همراه شدن خاورمیانه با نظام جهانی و ارزش های را نیز تسریع خواهد کرد. تبعات ناشی از جنگ مذهبی در خاورمیانه از نگاهی می تواند مقدمه ساز هدف کلان عبور از دین و مذهب و بسترساز جهانی شدن خاورمیانه در بعد فرهنگی باشد. تحقق جدایی سیاست از مذهب در واقع کلید پذیرش معیارهای است که غرب با طی آن به سکولاریسم رسید. توجه داشته باشیم که این نگاه با تکیه بر تجربه اروپا، بر این باور است که همانگونه که جنگ مذهبی کمک شایانی در رسیدن غرب به سکولاریسم کرد، تکرار این روند می تواند اسلام سیاسی در خاورمیانه را شکست داده و به جدایی دین از سیاست در منطقه بینجامد. تحقق این پروسه نه تنها مشکلاتی چون امنیت اسراییل را حل می کند بلکه می تواند به ظهور خاورمیانه ای هماهنگ با ارزش های و هدف های غرب کمک نماید. باید توجه داشت اهداف بین المللی حامیان داعش از چنان اهمیتی راهبردی برخوردار است که ابعاد منطقه ای و درونی حامیان داعش در حاشیه آن بوده و در واقع بازی در میدانی است که چیدمان و اهداف آن در خدمت غرب می باشد.

در بعد منطقه ای باید مدنظر داشت که ظهور و قدرت گیری داعش بدون کمک عربستان، ترکیه و... امکان نداشت و مهمترین دلیل این رویکرد رقابت ژئوپلتیکی است که ترک ها و سعودی ها با ایران دارند. توهم هلال شیعی در حالی که این هلال در درون دایره اهل تسنن است جز خدمت به اهداف غرب و کمک به ویرانی منطقه ثمره ای نداشته و نخواهد داشت. واقعیت آن است که تغییر توازن قوا در عراق پس از صدام به نفع شیعیان مهمترین عامل جهش سیاست گذاری آنکارا و ریاض در مسیر جنگ مذهبی در قالب حمایت از داعش بوده است. این رویکرد حاصل ذهنیت رقابتی مبتنی بر مذهب و به هدف غلبه ژئوپلتیکی بوده و می باشد. بنظر می رسد در خاورمیانه با توجه به آنکه هیچ یک از رقبا قابلیت حذف دیگری را ندارند رویکرد سلبی برای منطقه جز ویرانی، کینه، نفرت و... هیچ دستاورد دیگری نخواهد داشت. تغییر رویکرد و ذهنیت مبتنی بر نگاه سلبی به نگاه ایجابی با تکیه بر این اصل که شیعیان و اهل تسنن واقعیت انکارناپذیر منطقه بوده و باید تعامل را جایگزین تقابل نمایند می تواند منطقه را از آسیب های امروز و فردا تا حدود زیادی مصون نماید.

شکل گیری تاریخ، فرهنگ، مذهب و جغرافیای کشورهای خاورمیانه حاصل یک روند طولانی بوده و با جنگ و خشونت قابل تغییر نیست. در حال حاضر دخالت های خارج از منطقه سبب بروز تغییراتی در آن شده که هدف کوتاه مدت آن شاید خوشایند برخی از کشورها باشد اما مسلماً تبعات آن وقتی به بازی با اهرمی چون داعش منجر گردد برای همه می تواند نتایجی تلخ و ماندگار بر جای بگذارد. پس به جای مدیریت بحران داعش، باید به حل آن اندیشد و برای آن کوشید. باید قبل از گسترش جنگ، به صلح رسید. در رسیدن به این هدف هدایت تحولات بسوی یک موازنه متکی بر قابلیت ها و جایگاه کشورها و نزدیک نمودن سیاست های اعلامی به اعمالی، می تواند عرصه را برای تعامل کشورها آماده نماید.

در بعد داخلی نیز پذیرش شیعیان و اهل تسنن به عنوان یک واقعیت و اعطای حقوقی برابر با ظرفیت آنان سبب می گردد بستر بسیاری از منازعات در روندی بلند مدت برچیده شده و منطقه روی آرامش ببیند.

اما اگر خود و ذهنیت خویش را تغییر ندهیم روزگار و تحولات خارج از اراده ما آن را تغییر خواهد داد. تغییرات حاصله از فشار و اهداف فرا منطقه ای می تواند چنان تاثیرگذار باشد که نه تنها از آرمان های خیالی، بلکه از شرایط امروز نیز اثری باقی نماند. تهران، ریاض و آنکارا به عنوان سه بازیگر اصلی نباید در دام بازی ای قرار بگیرند که هدف آن نه خدمت به شیعیان و نه خدمت به اهل تسنن است. اگرچه داعش در منطقه بستر دارد اما یقینا سنخیتی با فرهنگ تعاملی منطقه ندارد.

نکته آنکه در طول تاریخ خاورمیانه کمتر از غرب شاهد جنگ های فراگیر مذهبی بوده و سالیان دراز اهل تسنن و شیعیان در ایران، عربستان و ترکیه در کنار هم زیسته اند و باید پس از این نیز با ایجاد اصلاحاتی در رفتار و نگرش ها نه تنها بسترساز همزیستی مسالمت آمیز، بلکه بستر ساز همگرایی میان خویش باشند. باید برای خروج منطقه از بحران و فتنه داعش و در سخت ترین شرایط از جایی شروع و قائل به گفتگو و راه حل سیاسی بود. در رسیدن به این هدف رهبران منطقه نقشی اساسی دارند. با توجه به عمق و ابعاد گسترده خطرات ناشی از ظهور داعش بر مردم و منطقه، سیاستگذارانی که در گذشته توانستند از بن بست عدم گذشت از آل سعود، راهی برای دو بال شدن ایران و عربستان بیابند مسئولیت سنگین تر از دیگران دارند. ضروری است امروز به همان اندازه که نسبت به خروج از بحران هسته ای تلاش می گردد، برای خروج از بحران داعش اندیشد و برای آن برنامه داشت.



کلمات کلیدی : داعش - صادق ملکی
نظرات کاربران
محمدرضا
يکشنبه 7 تير 1394      23:59

فاتحه ی اسلامی را که در ان یک بالش عربستان باشد باید خواند. عربستانی که پدر داعش و القاعده و امثال اینهاست اگر قرار است نماینده اسلام بشود پس کلا مسلمان نباشیم بهتر است. عربستانی که حجاج مکه را در منطقه حرام و ماه حرام به خاطر مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسراییل به گلوله می بندد. سعودی هایی که برای جنگ با حماس و حزب الله سوخت و هزینه هواپیما های اسراییلی را می دهند.سعودی هایی که هم اکنون بشریت جنایات وحشیانه اش را در یمن بر علیه زنان و کودکان با انواع بمب ها و هواپیما های امریکایی میبیند. عربستانی که در جنگ ایران و عراق اگر حمایت های همه جانبه اش از صدام نبود صدام خیلی زود تر از این ها جنگ را تمام میکرد، عربستانی که با زائران خانه خدا اینگونه رفتار می کند که معلوم نیست این چندمین بار است که اینبار اشکار شده ، سعودی هایی که بیشترین ضربات تاریخی را بر پیکره اسلام و بر پیکر ایران همچنین وارد آورده بیاید و یک بال اسلام شود؟؟؟؟!!!! اگر این است اسلام من این اسلام را نمی خواهم. اهل سنت حسابشان با آل سعود وحشی و تکفیری ها جداست. من خودم هم اکنون با اهل سنت و در شهر اهل سنت زندگی می کنم حساب اهل سنت و برادران عزیزمان از این وحوش جداست. وحوشی که کارهایشان در قرن بیست و یکم ابتدایی ترین اصول حقوق بشر را به سخره گرفته . دیده بان حقوق بشر در عربستان در زندان بسر می برد آنوقت امریکایی ها نگران حقوق بشرند؟؟!!
محمدی
دوشنبه 8 تير 1394      4:19

بحث جدید را مطرح کردید که در عنوان مستطر است. از اینکه شجاعت داشته اید در شرایطی که همه بر طبل جنگ با سعودی می کوبند شما از تعامل سخن می گوید تشکر می کنم‌.من نیز با شما هن عقیده ان که باید از بحران دور شد. برخی در فضا سیر می کند .نمی بیند حتی طالبان قابلیت مذاکره یافته است.بنظرم می رسد این دوستان نه تاریخ اسلام و نه حتی از تاریخ انقلاب اسلامی درس نگرفته اند.صلح حدبیه،صلح امام حسن ع ، ولیعدی امام رضاو....همگی حاصل شرایط و تاکتیک عبور از بحران بوده و باز باید با تعامل از بحران دور شد.مقاله خوبی است خصوصا در رابطه با اهداف غرب
محمدی
دوشنبه 8 تير 1394      4:19

بحث جدید را مطرح کردید که در عنوان مستطر است. از اینکه شجاعت داشته اید در شرایطی که همه بر طبل جنگ با سعودی می کوبند شما از تعامل سخن می گوید تشکر می کنم‌.من نیز با شما هن عقیده ان که باید از بحران دور شد. برخی در فضا سیر می کند .نمی بیند حتی طالبان قابلیت مذاکره یافته است.بنظرم می رسد این دوستان نه تاریخ اسلام و نه حتی از تاریخ انقلاب اسلامی درس نگرفته اند.صلح حدبیه،صلح امام حسن ع ، ولیعدی امام رضاو....همگی حاصل شرایط و تاکتیک عبور از بحران بوده و باز باید با تعامل از بحران دور شد.مقاله خوبی است خصوصا در رابطه با اهداف غرب
مرادی
دوشنبه 8 تير 1394      4:25

دشمنی را که قادر به نابودی نیستی باید به دوست تبدیل کنی .نباید در دام جنگی دیگر افتاد.از نویسنده تشکر کرده و سووال دارم برای نزدیکی به سعودی چه باید کرد
مرادی
دوشنبه 8 تير 1394      4:25

دشمنی را که قادر به نابودی نیستی باید به دوست تبدیل کنی .نباید در دام جنگی دیگر افتاد.از نویسنده تشکر کرده و سووال دارم برای نزدیکی به سعودی چه باید کرد
هاشمی
دوشنبه 8 تير 1394      11:34

آقای محمد رضا اتفاقا نویسنده نیز اظهار داشته که ظهور داعش برای ان است که فاتحه اسلام را بخوانی و این هدف عمده غرب است.عمده اشارات شما درست است اما تقابل با عربستان یعنی افتادن در درگیری که صلاح شیعه اقلیت نیست.بنظرم حق با آقای ملکی است باید از بحران با توجه به جمیع جهات باید دور شد.ما نباید به جنگ داخلیافراط‌گرایی در کدام بستر ژئوپلتیک رشد می‌کند؟ داعش‌ پلی به سوی سکولاریسم در جهان اسلام دامن بزنیم.ببینید الان در سوریه و عراق کی برندع و کی بازنده است.با احساس نمی شود مملکت را و طبیعتا سیاست خارجی را مدیریت کرد.آز نویسنده محترم آقای ملکی و سایت تشکر می کنم.
رضا
دوشنبه 8 تير 1394      12:36

مقاله ای خوب در شرایط حاضر است.مردم از جنگ و بحران خسته شده اند.بگذاریدکمی زندگی کنیم
محمدرضا
دوشنبه 8 تير 1394      20:57

برادران عزیز من نمی گم که بریم با عربستان بجنگیم که. من میگم حداقل اسلام رو به بهانه عقلانیت انقدر تحریف نکنیم که عربستان یک بال اسلام باشد. باز هم می گم من تو شهر اهل سنت و همراه اهل سنت زندگی می کنم و دوستان بسیاری در این شهر دارم واقعا حساب اهل سنت از تکفیری ها و سعودی ها جداست . نمی تونیم به بهانه وحدت، اسلام رو تغییر بدیم که.این سعودی هایی که کثیف ترین موجودات زمین هستند به نظر من اگر هم قرار باهاشون ارتباطی باشه مثل یک کشور دیگه مثل ترکیه پاکستان یا حتی اونطوری که با امریکا برخورد میشه برخورد کنیم. نه اینکه بیان به جوون ایرانی تجاوز کنن و در جواب وزیر خارجه انتخاب همتاش رو تبریک بگه بهش. تبریکی که هیچ جوابی هم نداشت.وقتی هیچ مسوول بلندپایه ای این شرمساری رو جواب نمی ده نتیجه ش جواب خودجوش مردمی میشه که توهین به اعراب اتفاق میفته یعنی دقیقا همون چیزی که عربستان الان میخواد. بعدشم مگر ما بر طبل جنگ می کوبیم. عزیزان این عربستانه که حجاج رو می کشه و بهشون تجاوز می کنه. این عربستانه که هر آتیشی دور و برمون هست بوی نفت سعودی و مفتی سعودی میده.این عربستانه که داره خونه مردم یمن رو رو سرشون خراب می کنه و پول جنگ با فلسطین و حزب الله رو میده. این عربستان است که با ما در تخاصم است.حالا انصاف بدهید ما بر طبل جنگ می کوبیم؟ کشور ما انقدر در جنگ تحمیلی هشت ساله ضربه دید که مسوولین تمام تلاششون امنیت و آرام نگه داشتن و جلوگیری از جنگه مخصوصا با یک کشور که مردمش مسلمان باشند. حالا اگه فکر می کنین عربستان سعودی به خاطر ارتباط با ایران حمایت خودش از تکفیری ها و داعشی ها رو کم می کنه اشتباه میکنید. این داعشی ها حاصل سال ها کار رسانه ای و پول خرج کردن های عظیم و تبلیغ مفتیان وهابی هستش عدم حمایت از داعش یعنی عدم حمایت از خودشون و تفکرشون.عربستان طی این دوسال جواب دست گشاده معمار روابط ایران و عربستان را چگونه داد؟؟عربستان در دوره عبدالله برخی ظواهر را حداقل حفظ می کرد و در شکل معاویه بود ولی اکنون و در دوره پادشاه جدید مظهر کامل یزید است و خوی وحشی گری خود را به خوبی نشان می دهد. با خود ظلم و جور و فساد که نمی توانیم یک جا جمع شویم. راستی یکی از کارهای برادران سعودی یادم رفت اشاره کنم:یکی از این برادران مسلمان سعودیمان که القصه کاردار سفارت عربستان در تهران هم بود به شدت مشروبات الکلی مصرف کرده بود و دو یا بیشتر از دو نفر ، دقیقا یادم نیست، ایرانی را با ماشین و با سرعت زیاد زیر گرفت و این برادر صحیح و سالم به عربستان تحویل داده شد. یعنی انقدر ارزش یک ایرانی پایین اومده؟؟ بهمون تجاوز بشه و ما رو بکشند و هیچ مسوول بلند پایه ای پیدا نشه حداقل یه پاسخ بده بهشون. اگر شیعه هستید با این جرثومه های فساد نمی شود اسلام را جمع بست و اگرنه می خواهید با نگاه لاییکی و سکولاری و ماکیاولی و اینجور کوفت و زهر مارا به سعودی ها نگاه کنید. حداقل در مقابلشون ذلت نشون ندید و ذلیل نباشیم. کشور بسیار کوچکتر از ایران مثل یمن با اون فشار ذلت رو نمی پذیره ما اینقدر در مقابل سعودی ضعف نشون بدیم . به بهانه عقلانیت و اتحاد؟؟
کرمی
سه شنبه 9 تير 1394      2:1

شرط عقل ایجاب می کند از جنگ و بحرا کشور را دور نمایم.عربستان چهارصد حاجی را کشت اما باز حج و بنوعی زوابط تعطیل نشد.جنگ یعنی ویرانی نیاید به ان فرصت داد.
Shahed
سه شنبه 9 تير 1394      18:27

در بعد داخلی نیز پذیرش شیعیان و اهل تسنن به عنوان یک واقعیت و اعطای حقوقی برابر با ظرفیت آنان سبب می گردد بستر بسیاری از منازعات در روندی بلند مدت برچیده شده و منطقه روی آرامش ببیند.
Shahriar Hendi
چهارشنبه 10 تير 1394      0:30

I found it one of the most meaningful and realistic articles written about the roots and reasons behind the emergence /creation of ISIS. Shahriar Victoria -BC. Canada
محمدی
چهارشنبه 10 تير 1394      20:29

واقعا لذت بردم. هم نکات جدید بود و هم به مسایل راهبردی اشاره داشت. حتی منابع خارجی به برخی از این نکات تا بحال اشاره نداشته اند. بله مردم خاورمیانه را از اسلام خسته و دلزده خواهند کرد .قلم نویسنده شیوا است. کاش مراکز راهبردی و مطالعاتی توجه با نکات این مقاله میکردند.
حسن زاده
چهارشنبه 10 تير 1394      22:3

این فراز از نوشته عالی بوده و باید مقامات ایران و منطقه به آن توجه داشته باشند. باید برای خروج منطقه از بحران و فتنه داعش و در سخت ترین شرایط از جایی شروع و قائل به گفتگو و راه حل سیاسی بود. در رسیدن به این هدف رهبران منطقه نقشی اساسی دارند. با توجه به عمق و ابعاد گسترده خطرات ناشی از ظهور داعش بر مردم و منطقه، سیاستگذارانی که در گذشته توانستند از بن بست عدم گذشت از آل سعود، راهی برای دو بال شدن ایران و عربستان بیابند مسئولیت سنگین تر از دیگران دارند. ضروری است امروز به همان اندازه که نسبت به خروج از بحران هسته ای تلاش می گردد، برای خروج از بحران داعش اندیشد و برای آن برنامه داشت.
رنجبر
پنجشنبه 11 تير 1394      4:9

تاکنون به از بعد ظهور داعش فکر نکرده بودم. واقعا داعش می تواند عامل گریز از اسلام باشد.من بیش از هر چیز از جنگ میان مسلمانان می هرسم انشالله مقالاتی از این قبیل سبب روشن شدن رهبران و مسلمان ها شود. هر کش در جهت فرقه گرایی حرکت کند به اسراییل خدمت کرده است.از اقای ملکی و سایت تشکر می کنم.
مهدی
پنجشنبه 11 تير 1394      7:50

این طور که از نظرات مشخصه دوستان اکثرا طالب حج رفتن و حاجی شدن هستند. خب خوش بگذره انشالله زیارت قبول پیشاپیش.
رضا
شنبه 13 تير 1394      2:49

متاسف آقا مهدی که ادب را راعایت نکرده نه تنها به دوستان که کامنت گذاشته اند حتی به حجاج قبل و بعد هم توهین کردید.حج را امام تعطیل نکرد بله حتی از ال سعود گذشت اما بنضر می رسد حفظ نظام و کشور از حج هم بالاتر باشد. واقعا امثال شما چه میخاهند از ملت بس است بحران و جنگ شما شاید شکمتان سیر است. بابا جنگ میان ایران و عربستان چه سودی برای شما دارذ.نکند دانسته و یا نداسته کمر خدمت به اسراییل را بسته ایذ. نگر ارباب شما با هوکاست بزرگترین خدمت را به تل اویو نکرد. از خواب غفلت بیدار شوید.
مهدی
شنبه 13 تير 1394      10:25

عزیزم دیدی فکرت خرابه. دیدی فکرت منحرفه. تو کجای کامنت من توهین می بینی . این برداشت آدم هاست که مشخص میکنه باطنشون رو.بعدشم اگه واقعا به امام خمینی اعتقاد داری این حرف صریح امام خمینی :(اگر ما از مسئله قدس بگذریم، اگر ما از صدام بگذریم، اگر ما از همه کسانی که به ما بدی کردند بگذریم، نمی‏توانیم (از) مسئله حجاز بگذریم. مسئله حجاز یک باب دیگری است، غیر(مسائل) دیگر). اگه بیشتر می خوای بدونی که نظر امام خمینی راجع به آل سعود چی بود میتونی ( نظر امام خمینی درباره آل سعود) تو گوگل سرچ کنی و یه کم وقت بذاری واسه خوندنش. هیچوقت طرفدار جنگ نبوده ونیستم شکمم هم پر نیست. تجربه جنگ تحمیلی ۸ ساله نشان داده شکم پر ها همیشه به دنبال قرارداد بستن و تو خونه موندن و آقا زاده پروردن هستن. هیچ کس طرفدار جنگ نیست الکی جو نده.ولی شرفمون رو نمی تونیم بفروشیم بخاطر این بهانه ها که آی برای اسراییل و امریکا شاخ وشونه می کشیم واسه این سعودی ها که بیشتر از اونها بهمون ضربه زدند ذلیل و وامونده فقط به دنبال بال شدن عربستان سعودی هستیم.
ارسال نظر
نام کاربر
ایمیل کاربر
شرح نظر
<###dynamic-0###>