بانوان آهنین، از آفریقا و آسیا تا اروپای و امریکای لاتین

نویسنده: کتایون لامع‌زاده، روزنامه‌نگار

دیپلماسی ایرانی: در دو دهه گذشته، حضور زنان در رأس قدرت سیاسی دیگر پدیده‌ای استثنایی نیست. از باربادوس و ایسلند گرفته تا تانزانیا و مکزیک، زنان به مقام‌های ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری رسیده‌اند و تصویر سیاست جهانی را تغییر داده‌اند. با این حال، بررسی پرونده این رهبران نشان می‌دهد که زن بودن، هرچند نماد تغییر و امیدبخش است، اما به معنای اصلاحات عمیق یا تحول در سیاست‌ها نیست. 

مسیر رسیدن به قدرت، ساختار نهادی کشور، میزان اختیارات اجرایی و شرایط بحران‌های سیاسی و اقتصادی، همگی تعیین‌کننده دامنه کنش این رهبران هستند. این تحلیل، حضور زنان در بالاترین سطوح قدرت را از منظر ترکیب نمادین، نهادی و منطقه‌ای بررسی می‌کند و تفاوت‌های مسیرهای انتخاباتی، انتصابی و تشریفاتی را برجسته می‌سازد.

باربادوس — میا موتلی (Mia Mottley) 

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: میا آمور موتلی متولد 1965 است. تحصیلات خود را در رشته حقوق در مدرسه اقتصاد لندن (LSE) به پایان رسانده و به‌عنوان وکیل آموزش دیده است. او از خانواده‌ای سیاسی می‌آید و از سنین جوانی وارد عرصه سیاست شد.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2018، حزب کارگر باربادوس به رهبری او پیروزی قاطعی در انتخابات به دست آورد و موتلی به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد. او در انتخابات 2022 نیز بار دیگر پیروز شد.

نقاط قوت و ضعف کاری: از نقاط قوت او می‌توان به مهارت خطابه، نقش‌آفرینی بین‌المللی و تمرکز بر تغییرات اقلیمی اشاره کرد. محدودیت‌های اقتصادی کشور کوچک جزیره‌ای، دامنه سیاست‌گذاری را محدود می‌کند.

چالش‌های پیش‌رو: نخست‌وزیر باربادوس، میا موتلی، با چند چالش کلیدی روبه‌روست که هم در سطح داخلی و هم منطقه‌ای اثرگذار هستند: او باید پاسخ دهد به مسائل دموگرافیک و نیروی کار با توجه به کاهش جمعیت و نیاز به جذب نیروی کار از طریق طرح‌های آزادی حرکت در کاریکام که در داخل برخی نگرانی‌هایی ایجاد کرده است؛ همچنین تنش‌های سیاسی و وحدت در حزب حاکم در سایه تغییرات کابینه و اختلاف نظرها در سیاست‌ها مطرح است. همزمان، او با فشار برای تقویت دموکراسی و حفظ ارزش‌های حکومتی در عصر اطلاعات روبه‌روست و تلاش می‌کند نقش باربادوس و کاریکام (سازمان منطقه‌‌ای کارائیب) را در تحولات جهانی، اصلاح نظام مالی بین‌المللی و مقابله با بحران‌های اقلیمی تقویت کند، موضوعاتی که نیازمند اجماع منطقه‌ای و حمایت بین‌المللی‌اند.  

جمهوری دموکراتیک کنگو — جودیت سومینوا (Judith Suminwa)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: جودیت سومینوا تولکا متولد دهه 1970 است. تحصیلات خود را در حوزه اقتصاد و مدیریت توسعه به پایان رسانده و سابقه همکاری با نهادهای بین‌المللی توسعه‌ای دارد.

نحوه رسیدن به قدرت: در آوریل 2024، از سوی رئیس‌جمهور فلیکس تشیسکدی به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد و نخستین زن در تاریخ این کشور است که به این مقام می‌رسد.

نقاط قوت و ضعف کاری: تجربه در حوزه توسعه اقتصادی از نقاط قوت اوست. ضعف ساختاری دولت مرکزی و بحران امنیتی، محدودیت جدی ایجاد می‌کند.

چالش‌های پیش‌رو: سومینوا با چند چالش مهم روبه‌روست: نخست، بحران اقتصادی و وابستگی شدید به نفت که دولت را مجبور به کاهش هزینه‌ها، اصلاحات مالی و جابجایی وزرا می‌کند تا نقدینگی و پرداخت حقوق برقرار شود و رشد اقتصادی را پایدارتر سازد. دوم، نارضایتی و رقابت سیاسی با اپوزیسیون در آستانه انتخابات ۲۰۲۶ که ائتلاف‌های مخالف تلاش می‌کنند قدرت طولانی‌مدت او را به چالش بکشند، با انتقاد درباره محدودیت‌های دموکراتیک و کنترل شدید بر عرصه سیاسی. سوم، مشکلات خدمات عمومی و اجتماعی شامل دسترسی محدود به آب، برق و بهداشت برای بخش بزرگی از جمعیت و فشار بر دولت برای بهبود سطح زندگی. و نهایتاً، افزایش ناامنی و باندهای سازمان‌یافته که تهدیدی برای ثبات داخلی و انسجام اجتماعی به شمار می‌رود و نیازمند واکنش قاطع دولت است. این مجموعه چالش‌ها، هم در عرصه اقتصادی و هم سیاسی، موقعیت رهبر کنونی کنگو را در دوره انتقالی حساس کرده است.

دانمارک — مته فردریکسن (Mette Frederiksen)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: متولد 1977است. در رشته علوم اداری و اجتماعی تحصیل کرده و فعالیت سیاسی را از جوانی در حزب سوسیال‌دموکرات آغاز کرده است.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2019 پس از پیروزی حزبش در انتخابات پارلمانی، نخست‌وزیر شد و در دوره‌های بعدی نیز قدرت را حفظ کرد.

نقاط قوت و ضعف کاری: اقتدار اجرایی و توان مدیریت بحران از نقاط قوت اوست. سیاست‌های سخت‌گیرانه مهاجرتی از نقاط بحث‌برانگیز دوران کاری‌اش محسوب می‌شود.

چالش‌های پیش‌رو: مته فردریکسن، امروز با چند چالش کلیدی روبه‌روست: حمایت از حکومتش در میان کاهش شدید محبوبیت حزب سوسیال‌دموکرات پس از شکست در انتخابات محلی، از جمله از دست دادن کنترل کپنهاگ برای نخستین بار در بیش از یک قرن، که فشار برای تغییر رهبری یا پیامدهای سیاسی جدی را افزایش داده است. همچنین مدیریت سیاست‌های سختگیرانه در مهاجرت و ادغام اجتماعی و تلاش برای پاسخ به انتقادات داخلی درباره این رویکردها یکی دیگر از محورهای تنش در عرصه داخلی است. در سطح بین‌المللی، او باید تعادل حساس در روابط با آمریکا و نقش در امنیت آرکتیک و حمایت از حاکمیت گرینلند را حفظ کند، ضمن اینکه در چارچوب ریاست دوره‌ای دانمارک بر اتحادیه اروپا به مقابله با چالش‌های ژئوپلیتیک و امنیتی بپردازد. این ترکیب فشارهای داخلی و خارجی موقعیت او را در سیاست دانمارک به نقطه حساسی رسانده است..

ایسلند — کریست‌رون فروستادوتیر (Kristrún Frostadóttir)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: کریست در سال 1988 بدنیا آمد. او اقتصاددان، تحصیل‌کرده دانشگاه ییل و دارای سابقه پژوهش اقتصادی است.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2024، پس از انتخابات پارلمانی، به‌عنوان نخست‌وزیر ایسلند منصوب شد.

نقاط قوت و ضعف کاری: تخصص اقتصادی و رویکرد نسل جدید سیاست‌مداران از نقاط قوت اوست. تجربه محدود اجرایی، یکی از نقاط ضعف احتمالی به شمار می‌رود.

چالش‌های پیش‌رو: کریست‌رون فروستادوتیر با چند چالش اصلی روبه‌رو است: اول، بهبود وضعیت اقتصادی شامل کنترل تورم و نرخ‌های بهره، افزایش رشد اقتصادی و مقابله با مشکلات ساختاری مانند وابستگی به بخش ماهیگیری و بازارهای محدود داخلی. دوم، حفظ اتحاد و کارآمدی ائتلاف سه‌حزبی دولت شامل حزب چپ‌میانه، میانه‌گرا و مردم‌گرای کوچک در حالی که انتظارهای متفاوتی از سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی دارند. سوم، بازتولید اعتماد عمومی به سیاست‌مداری و دولت‌داری در شرایطی که نقدها از کاهش اعتماد به نهادهای سیاسی افزایش یافته است. چهارم، در سطح بین‌المللی، ایسلند باید تعادل در سیاست خارجی و امنیتی به‌ویژه در حوزه‌های آرکتیک و همکاری با ناتو، اتحادیه اروپا و ایالات متحده را مدیریت کند و بحث‌های حساس درباره آینده مشارکت با اتحادیه اروپا را پیش ببرد. همه این موارد مجموعه‌ای از چالش‌های داخلی و خارجی را برای دولت جوان و تازه‌کار او ایجاد کرده است.  

ایتالیا — جورجیا ملونی (Giorgia Meloni)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: جورجیا متولد 1977 است. تحصیلات دانشگاهی را ناتمام رها کرده و از نوجوانی وارد سیاست شده است.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2022، پس از پیروزی ائتلاف راست‌گرا، به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد و نخستین زن در این سمت در تاریخ ایتالیاست.

نقاط قوت و ضعف کاری: انسجام حزبی و پایگاه رأی مشخص از نقاط قوت اوست. مواضع ایدئولوژیک و تنش با برخی شرکای اروپایی از نقاط ضعف بالقوه است.

چالش‌های پیش‌رو: جورجیا ملونی با چالش‌های متعددی روبه‌روست: نارضایتی اجتماعی از بودجه و سیاست‌های اقتصادی، مشکلات ساختاری اقتصاد و پروژه‌های انرژی، فشار برای مدیریت مهاجرت و حقوق بشر، و نیاز به تعادل در سیاست خارجی میان اتحادیه اروپا، اوکراین و روسیه، ضمن اینکه حفظ اتحاد ائتلاف راست‌گرای او در داخل کشور نیز دشوار است. این مجموعه فشارها، محبوبیت و آینده سیاسی او را در ایتالیا به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

لتونی — اویکا سیلینا (Evika Siliņa)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: اویکا در سال 1975 بدنیا آمد. او  وکیل و تحصیل‌کرده حقوق است.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2023 پس از تشکیل دولت ائتلافی، به‌عنوان نخست‌وزیر انتخاب شد.

نقاط قوت و ضعف کاری: تجربه حقوقی نقطه قوت اوست. شکنندگی ائتلاف حاکم یکی از محدودیت‌های دولت اوست.

چالش‌های پیش‌رو: اویکا سیلینا، نخست‌وزیر لتونی، با چند چالش کلیدی روبه‌روست: مهم‌ترین آنها حفظ ثبات ائتلاف چندحزبی و جلوگیری از تفرقه سیاسی داخلی است، زیرا اختلاف‌ها بر سر موضوعات اجتماعی و بین‌المللی مانند احتمال خروج از کنوانسیون استانبول علیه خشونت علیه زنان تنش در دولت و جامعه ایجاد کرده است و اعتراض‌های خیابانی را به‌دنبال داشته است.  همچنین او باید امنیت ملی و موقعیت لتونی در برابر فشارهای منطقه‌ای به‌ویژه از سوی روسیه را تقویت کند، ضمن اینکه سیاست اقتصادی و اجتماعی را در سطحی تنظیم کند که پاسخگوی انتظارات مردم و تعهدات به اتحادیه اروپا و ناتو باشد. این چالش‌های همزمان داخلی و خارجی موقعیت سیلینا را در یکی از حساس‌ترین دوره‌های سیاسی لتونی قرار داده است.

ساموآ — فیامه نائومی ماتاآفا (Fiame Naomi Mata’afa)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: فیامه در 1957 در خانواده‌ای سیاسی بدنیا آمد که سابقه طولانی در سیاست ساموآ دارند.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2021 پس از بحران انتخاباتی، به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد.

نقاط قوت و ضعف کاری: تجربه سیاسی عمیق نقطه قوت اصلی اوست ، اما باید با تنش‌های سیاسی داخلی هم دست و پنجه نرم کند که به نظر می‌رسد پایانی ندارند.

چالش‌های پیش‌رو: فیامه نائومی ماتا‌ئافا، نخست‌وزیر ساموا، با چالش‌های سیاسی و نهادی قابل‌توجهی روبه‌روست: او پس از اختلاف عمیق با حزب FAST و حذف از حزب خود مجبور به اداره دولتی کوچک در شرایط اقلیت پارلمانی شده و بارها با طرح‌های عدم اعتماد و فشارهای سیاسی مواجه بوده است، که نهایتاً به شکست بودجه دولت و فراخوانی انتخابات زودهنگام منجر شد و موقعیت رهبری او را تضعیف کرده است. این ناپایداری سیاسی در کنار تقاضاها برای پاسخ به مشکلات اقتصادی و اجتماعی داخلی کشور کوچک جزیره‌ای، از جمله انتظارات برای بهبود خدمات و رشد، چالش‌های همزمانی را برای مدیریت دولت و حفظ اعتماد عمومی ایجاد کرده است.  

تایلند — پاتونگ‌تارن شیناواترا (Paetongtarn Shinawatra)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: پاتونگ در سال 1986بدنیا آمد. او تحصیل‌کرده مدیریت و عضو خانواده سیاسی شیناواترا است.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2024 پس از تحولات سیاسی و پارلمانی، به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد. او تا آخر ماه اوت نخست وزیر بود.

نقاط قوت و ضعف کاری: پایگاه خانوادگی و حزبی نقطه قوت بود. اما انتقادها نسبت به میراث سیاسی خانواده او همچنان موضوع روز تایلند بود.

چالش‌های پیش‌رو: مهم‌ترین چالش پیش‌روی او ترکیبی از بحران سیاسی، کاهش شدید حمایت عمومی و فشار نهادهای قضایی و نظامی بود: او که به‌عنوان جوان‌ترین نخست‌وزیر تاریخ تایلند از حزب فو تایلند (Pheu Thai) و عضو خاندان شیناواترا به قدرت رسید، نتوانست وعده‌های اقتصادی و اجتماعی حزبش را عملی کند و محبوبیتش سقوط کرد، و در ادامه یک تماس تلفنی جنجالی با رهبر سابق کامبوج در بحبوحه تنش مرزی باعث شد دادگاه قانون اساسی با استناد به نقض اخلاق دولتی او را از سمتش برکنار کند—رویدادی که ناامیدی از حزبش را افزایش داد، ائتلاف پارلمانی‌اش را تضعیف کرد و ثبات سیاسی کشور را به مخاطره انداخت.  

توگو — ویکتور تومگاه دوگبه (Victoire Tomegah Dogbé)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: ویکتور در سال 1959بدنیا آمد. او تحصیل‌کرده اقتصاد و مدیریت توسعه است و سابقه کار در سازمان‌های بین‌المللی را دارد.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2020 به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد؛ او نخستین زن در این سمت در توگو به حساب می‌آید.

نقاط قوت و ضعف کاری: تجربه مدیریتی نقطه قوت اوست. اما ساختار قدرت متمرکز کشور برای او محدودیت ایجاد می‌کند.

چالش‌های پیش‌رو: ویکتور با چند چالش مهم مواجه است: او در میانه گذار سیاسی توگو از سیستم ریاست‌جمهوری به پارلمانی قرار دارد که ساختار قدرت را تغییر داده و نیازمند مدیریت تغییرات نهادی و انتظارات عمومی است؛ این تحول باعث فشار برای تشکیل دولت جدید و حفظ حمایت سیاسی در پارلمان می‌شود. هم‌زمان، توگو با ناامنی مرزی و تهدید گروه‌های جهادی در شمال کشور روبه‌روست که تهدیدی برای ثبات داخلی و امنیت شهروندان محسوب می‌شود. علاوه بر این، فساد ساختاری و کمبود اعتماد عمومی به نهادهای حکومتی چالشی بلندمدت برای بهبود مشروعیت و پاسخگویی دولت است که نیازمند اصلاحات جدی و شفافیت حکومتی است.  این ترکیب فشارهای سیاسی، امنیتی و نهادی موقعیت نخست‌وزیر را در دوران انتقالی توگو پیچیده کرده است. 

تونس — سارا زعفرانی زنزری (Sara Zaafarani Zenzri)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: سارا در سال 1963 بدنیا آمد. او مهندس و مدیر ارشد دولتی با سابقه در حوزه زیرساخت و حمل‌ونقل است.

نحوه رسیدن به قدرت: در سال 2024 از سوی رئیس‌جمهور قیس سعید به‌عنوان نخست‌وزیر منصوب شد.

نقاط قوت و ضعف کاری: تخصص فنی نقطه قوت اوست. محدودیت استقلال دولت در ساختار کنونی تونس، نقطه ضعف نهادی است که دولت او هم از آن رنج می‌برد.

چالش‌های پیش‌رو: سارا زعفرانی، نخست‌وزیر تونس، با چند چالش جدی روبه‌روست: او در شرایطی به‌عنوان سومین نخست‌وزیر در کمتر از دو سال منصوب شد که کشور با بحران اقتصادی عمیق، بدهی بالا، کمبود کالاهای اساسی و رشد اقتصادی کند مواجه است، و دولت تحت فشار است تا اصلاحات اقتصادی، جذب سرمایه و بهبود خدمات عمومی را عملی کند. هم‌زمان، تونس با چالش مدیریت موج مهاجرت از کشورهای جنوب صحرا و تنش‌های اجتماعی ناشی از آن روبه‌رو است که انتقادهای حقوق بشری و فشار سیاسی را تشدید می‌کند.  
 افزون بر این، در پس‌زمینه سیاسی گسترده‌تر، دولت قیس سعید با انتقادهای گسترده درباره سرکوب مخالفان و کاهش فضای دموکراتیک مواجه است که بر ثبات سیاسی و مشروعیت اجرایی زعفرانی نیز تأثیر می‌گذارد. این ترکیب چالش‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی موقعیت نخست‌وزیر تونس را در دوره‌ای حساس قرار داده است.

ژاپن — سانائه تاکایچی (Sanae Takaichi)

زندگی شخصی، خانوادگی و تحصیلی: سانائه متولد 1961 است. دررشته سیاست و اقتصاد تحصیل کرده و سابقه طولانی در کابینه‌های مختلف ژاپن دارد.

جایگاه سیاسی: سانائه در سال 2025 از طریق سازوکار درون‌حزبی و رای‌گیری میان نمایندگان و اعضای حزب حاکم به نخست‌وزیری انتخاب شد.

نقاط قوت و ضعف کاری: تجربه کابینه‌ای و نفوذ حزبی از نقاط قوت اوست. ضعف کاری او ، پایگاه اجتماعی محدود و وابستگی شدید به موازنه‌های درون حزبی است که دست او را در تصمیم‌های جسورانه می‌بندد.

چالش‌های پیش رو: در ژاپن، نخست‌وزیر سانائه تاکایچی با مجموعه‌ای از چالش‌های سرنوشت‌ساز داخلی و بین‌المللی روبه‌روست: او باید رشد اقتصادی را تقویت و تورم و بدهی عمومی بالا را مدیریت کند، زیرا اقتصاد ژاپن با روند رشد کند، جمعیت سالمند و فشار بر بودجه مواجه است و راهبردهای افزایش هزینه‌های دولتی و تحریک اقتصادی با خطر افزایش بدهی و فشار بر بازارهای مالی همراه است. در عرصه سیاست خارجی، او باید تعادل حساس بین حفظ اتحاد با ایالات متحده، مدیریت تنش رو به‌افزایش با چین به‌ویژه درباره تایوان و بهبود روابط با همسایگان مانند کره‌جنوبی را برقرار کند، در حالی که مواضع قوی‌تر ژاپن در امنیت منطقه می‌تواند روابط را پیچیده‌تر سازد. همچنین نخست‌وزیر تازه‌کار با فشار برای تحقق وعده‌ها در شرایط سیاسی شکننده و ائتلاف محدود در پارلمان روبه‌روست، که گذار ژاپن از ثبات سنتی حزبی را پیچیده کرده است.  

برای مطالعه قسمت اول لطفا کلیک کنید.

ادامه دارد...