شنبه 2 تير 1397

print version increase font decrease font
تاریخ انتشار:سه شنبه 29 تير 1395      20:0
با وجود تغییر رویه ریاض

چرا ایران به عربستان محل نمی‌دهد؟

ریاض در طول یک سال گذشته هیچ فرصتی را برای تشدید تنش ها با تهران از دست نداده است، با علم به این که ایرانیان به این اقدامات پاسخ نخواهند داد.

دیپلماسی ایرانی: گذشته از حضور بحت برانگیز ترکی فیصل، رییس سابق سازمان اطلاعات عربستان، در کنفرانس سالانه (گروه تروریستی) منافقین در پاریس، درخواست او برای تغییر رژیم در تهران یک اقدام بی سابقه علیه ایران از سوی یک مقام ارشد خاندان سعودی است.

پیش از اظهارات ترکی فیصل در این نشست، شاهزاده محمد بن سلمان، جانشین ولیعهد سعودی، نیز در سفر خود به واشنگتن و پاریس از لزوم مقابله با تهدید ایران سخن گفته بود. در همین حال، عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، حتی از این هم فراتر رفت و طبق معمول با انتقاد از سیاست های منطقه ای ایران خواستار این شده که تهران صدور انقلاب خود را متوقف کند.

واقعیت این است که شرایط فعلی در رابطه ریاض ـ تهران از زمانی که سلمان بن عبدالعزیز ال سعود در ژانویه 2015 به قدرت رسید، شایع شده؛ به طوری که می توان فرض را بر این اصل قرار داد که با به روی کار آمدن ملک سلمان، الگوی سیاست منطقه ای ریاض دستخوش تغییری جدی شده است، تغییری که شامل روابط با تهران نیز می شود. عربستان سعودی در پارادایم جدید سیاست منطقه ای خود از بسیاری از قوانین نانوشته اش در تعامل با ایران عبور کرده است. به طوری که برخی کارشناسان احتمال جنگ میان دو کشور را بعید نمی دانند.  

با این حال به رغم تمامی تغییرات صورت گرفته در ریاض، سیاست های ایران هیچ تشابهی با سیاست های عربستان ندارد. حتی با وجود تحولات و اظهارات خصمانه سعودی ها که پیشتر به آن اشاره شد، ایران زحمت مقابله به مثل را به خود نداده و حتی (در برخی موارد) واکنش نیز نشان نداده است. دلیل این که چرا ایران به این تحرکات پاسخ نداده، می تواند دو پاسخ منطقی داشته باشد. نخست اینکه، ایران اتهام عربستان سعودی را مبنی بر اینکه منبع اصلی بی ثباتی و ترور در منطقه است، می پذیرد. این در حالی است که با توجه به مباحث داخلی درباره سیاست منطقه ای ایران در تهران، این فرض هیچ پایه و اساسی ندارد. دومین پاسخ منطقی این است که نخبگان و الیت ایرانی اقدامات سعودی علیه ایران را از نظر تاثیرگذاری چندان مهم ارزیابی نمی کنند. این پاسخ با توجه به مباحث داخلی ایران، مناسب تر است.

در واقع، نخبگان و الیت ایرانی تمایل دارند عربستان سعودی را از فهرست تهدیدهای امنیت ملی بیرون بگذارند. آن هم در شرایطی که از قضا، ریاض در پنج سال آشفته اخیر خاورمیانه مهمترین منبع تهدید علیه ایران بوده است. ایرانی ها شاهد اقدامات خصمانه عربستان در عراق، سوریه، بحرین، یمن و حتی در داخل ایران بوده اند. با این حال، نخبگان ایرانی هنوز هم از دیدن ریاض به عنوان یک تهدید خودداری می کنند.

در مباحث ایرانیان درباره سیاست های منطقه عربستان سعودی همواره دو نقطه نظر وجود دارد: نخست و شایع ترین نظر، "تاکید بر لزوم گفت وگو و تعامل دیپلماتیک با ریاض به عنوان بهترین راه برای متوقف کردن برخورد خصمانه آن با ایران است". در واقع، اکثریت دستگاه های دیپلماتیک، سیاسی و حتی امنیتی ایران بر این موضع هستند. نظر دوم و حاشیه ای تر، این است که "خصومت ریاض را به عنوان یک تهدید تلقی کرده و از ایجاد زیرساختی برای مقابله با این تهدید حمایت شود." این نگاه، با وجود مستدل بودن، هرگز به عرصه تصمیم سازی های سیاست خارجی در ایران راه نیافته است. بنا براین، بوروکراسی رسمی در ایران هرگز به سمتی حرکت نکرده که ریاض را به عنوان یک تهدید ارزیابی کند و از این رو هرگز با ریاض از این زاویه برخورد نشده است.      

این درک از سیاست خارجی در نگاه سنتی ایران به جهان ریشه دارد که دولت های خاورمیانه را به دو بخش مستقل و وابسته تقسیم می کند. از نگاه نخبگان و الیت ایرانی، حداقل در دهه 1980 و 1990، عربستان سعودی کشوری وابسته بود و نمی توانست آغازگر سیاست های مستقل باشد. بر اساس این نظر، حتی حمایت سعودی ها از عراق در جریان جنگ ایران و عراق (88-1980) یک سیاست مستقل از طرف خود عربستان نبود. بنابراین، خصومت عربستان در قبال ایران در آن زمان کمی فراتر از اراده دولت عربستان تلقی شد. حتی با وجود درک این مساله که رویکرد عربستان سعودی در برابر ایران در دهه گذشته تغییر کرده، رویکرد تهران در برابر ریاض همچنان همان رویکرد گذشته است.

دلیل دیگر این که چرا تهران در گذشته هم ریاض را به عنوان یک تهدید در نظر نمی گرفت، درک ایرانیان از قدرت نظامی و امنیتی شکننده این کشور بود. بر اساس این دیدگاه، کشوری با یک ارتش محدود نمی تواند یک تهدید مستقیم به شمار بیایید. این نگاه، با وجود هزینه های گزاف نظامی عربستان سعودی در طول یک دهه گذشته تغییر نکرده و حالا هم صداهایی از تهران شنیده می شود که ریاض را به دلیل خرید تسلیحاتی که نمی توانند از آن استفاده کنند، تحقیر می کنند.   

با وجود تمام این تغییرات در سیاست خارجی عربستان سعودی، نگاه تهران به ریاض همان نگاه یک دهه گذشته است. اگرچه صدای کسانی که در ایران خواستار موضعی قوی تر در برابر ریاض و تجدید نظر در سیاست های ایران نسبت به عربستان سعودی هستند، بلندتر می شود، اما به نظر می رسد نخبگان ایرانی، حتی آنهایی که لزوم تغییر را احساس می کنند، همچنان به سیاست های قبلی چسبیده اند و برای جلوگیری از تشدید تنش ها با عربستان سعودی، تعامل دیپلماتیک را برای حل اختلافات ترجیح می دهند. به همین دلیل هدف اصلی در تهران کاستن یا حداقل جلوگیری از تشدید تنش هاست. در حالی که ریاض به عنوان مثال در طول یک سال گذشته هیچ فرصتی را برای تشدید تنش ها با تهران از دست نداده است، با علم به این که ایرانیان به این اقدامات پاسخ نخواهند داد.

بنا براین، سیاست ایران برای جلوگیری از تشدید تنش ها در تعامل با عربستان سعودی با هدف ایجاد نکردن یک منبع بی ثباتی دیگر در خاورمیانه، شاید به شکل متناقضی هم امنیت منطقه ای و هم امنیت ملی ایران را به خطر بیندازد. ایران با خودداری کردن از تغییر سیاست در برابر عربستان سعودی، شاید سعودی ها را به تقابل با تهران و متحدان آن فرامی خواند.       

منبع: المانیتور / تحریریه دیپلماسی ایرانی/30 



نظرات کاربران
امیر
سه شنبه 29 تير 1395      22:49

عربسان تا وقتی جمهوری اسلامی وجود داشته باشه که همچنان به دخالت در امور کشورهای دیگر ادامه دهد هرگز روابط برقرار نخواهد کرد .کشور ایران و مردم ایران فقط تا انتخابات ریاست جمهوری فرصت دارد که سرنوشت خود و کشورخود را روشن کند. در غیر این صورت دیگر کار از کار گذشته وکشور ایران با یک سرنوشت شوم مواجه خواهد شد.تنها راه جلوگیری از این اتفاق یک فرصتی وجود داردکه/اگر سران حاکم در ایران خون ایرانی دارند و به فکر کشور ایران و مردم ایران هستند نه به دنبال صادرات اسلام شیعی پس میتوانند با نوشتن یک توبه نامه و بخشش از عموم مردم و کشورها دست از قدرت برداشته و مراحل انتقال قدرت را به یک حکومت مردم با مشارکت تمام ایرانیان و اپزیسیون داخلی و خارج نشین را بدون ریختن خون و خونریزی به مرحله اجرا در اورد.با این کار هم ایرانی بودنش ثابت شده و هم جان خود و خانواده و هفت پشت خود و مردم کشور خود و نیز تمامیت ارضی کشور خود را نجات خواهد داد تا کشور ایران در صلح و سلامت و پیشرفت و رفاه مردم و کسب اعتبار از دست رفته و روابط دوستانه با جهان را گارانت کند.سپس دوست داشت در ایران زندگی کند دوست نداشت و همچنان به صدور مذهب شیعه فکر میکرد برود عراق ساکن نجف شود و مذهب خود را تبلیغ و گسترش دهد.در اخر اگر در این فرصت کم همچنان دنبال راه درو و فریب افکار مردم و ایفا نمودن سناریهای جدید باشید که به قدر مانده و اصل را و جمهوری اسلامی را حفظ کنید من به شما هوشدار میدهم شاید مردم داخل فریب بخورند و جامعه جهانی و سیاست ان فریب نخواهد خورد و هر انچه بر سر غذافی رهبر لیبی امد به زودی سر شما خواهد امد که در هیج جای دنیا نه امنیت خواهید داشت نه کسی به شما پناه خواهد داد.حرف اخر فقط 1 سال فرصت دارید پس از ان ورق بر میگرده و دیگر راه نجاتی برایتان نیست وووووووووو
عبید سن خوزانی
چهارشنبه 30 تير 1395      5:49

اگر این سرخطی که زده شده، درست باشد، علت خیلی ساده است، درایران سیاستمداران خوب و کارکشته نداریم. سیاست ما روی لج و لجبازی و احساسات بنا شده است نه درنظر گرفتن منافع ملی ما
نخجوانی
چهارشنبه 30 تير 1395      10:59

من با نظر نویسنده این مقاله کاملا مخالفم. اولا این که خودشان گفته اند ایران عربستان را یک دولت وابسته میداند کاملا صحیح است. وابستگی به آمریکا را کنار بگذاریم که وابستگی اصلی است، اگر ایران روابط نزدیک و صمیمانه ای با پاکستان داشته باشد عملا ارتش عربستان که به مزدوران پاکستانی وابسته است برای ایران کم خطرتر میشود. دوما کدام سیاستمدار دنیا به حرفهای شیخ های چاق تصمیمات اصلی خود را تغییر میدهد؟ سوما در شرایط کنونی عربستان با مشکلات شدید و قریب الوقوعی دست به گریبان است 1 - کشوری مصرف کننده با کسری بودجه بی سابقه 2 - اختلافات درونی خاندان پادشاهی 3 - باتلاق یمن که عربستان از آن رهایی نخواهد یافت 4 - پرونده یازده سپتامبر که جدیدا رو شده 5 - پادشاهی مریض با پسر بی تجربه و رقبای سیاستمدار کهنه کار 6 - باتلاق سوریه و مشکلات آینده آن 7 - مشکلات تکفیری ها که بالاخره روزی وبال گردن عربستان خواهند شد سوما برای آمریکا پرونده کشور سعودی بسته شده فقط میخواهند تا آخرین قطرات از منافع آن استفاده کنند. نشانه آن هم همین پرونده یازده سپتامبر که اخیرا برای بازی با عربستان در آمریکا رو کرده اند.
نخجوانی
چهارشنبه 30 تير 1395      10:59

من با نظر نویسنده این مقاله کاملا مخالفم. اولا این که خودشان گفته اند ایران عربستان را یک دولت وابسته میداند کاملا صحیح است. وابستگی به آمریکا را کنار بگذاریم که وابستگی اصلی است، اگر ایران روابط نزدیک و صمیمانه ای با پاکستان داشته باشد عملا ارتش عربستان که به مزدوران پاکستانی وابسته است برای ایران کم خطرتر میشود. دوما کدام سیاستمدار دنیا به حرفهای شیخ های چاق تصمیمات اصلی خود را تغییر میدهد؟ سوما در شرایط کنونی عربستان با مشکلات شدید و قریب الوقوعی دست به گریبان است 1 - کشوری مصرف کننده با کسری بودجه بی سابقه 2 - اختلافات درونی خاندان پادشاهی 3 - باتلاق یمن که عربستان از آن رهایی نخواهد یافت 4 - پرونده یازده سپتامبر که جدیدا رو شده 5 - پادشاهی مریض با پسر بی تجربه و رقبای سیاستمدار کهنه کار 6 - باتلاق سوریه و مشکلات آینده آن 7 - مشکلات تکفیری ها که بالاخره روزی وبال گردن عربستان خواهند شد سوما برای آمریکا پرونده کشور سعودی بسته شده فقط میخواهند تا آخرین قطرات از منافع آن استفاده کنند. نشانه آن هم همین پرونده یازده سپتامبر که اخیرا برای بازی با عربستان در آمریکا رو کرده اند.
ایرانی
چهارشنبه 30 تير 1395      13:2

امیر عزیز، این اتفاق هرگز هرگز هرگز نخواند افتاد. دولت مردهای ما به تنها چیزی که فکر نمیکنن نظر و خواست مردم است. که اگر توجه میکردند در رابطه با امریکا و مسئله هسته ای به این ورطه نمی افتادیم. مردم ما خواهان دشمنی هستند یا برقراری رابطه دوستانه با همسایگان؟ متاسفانه سرنوشت خوبی در انتظار ایران نیست.
علی
چهارشنبه 30 تير 1395      13:2

امیر کوچولو... بخواب عزیزم.داری خواب می بینی
ایرانی
چهارشنبه 30 تير 1395      16:57

نخجوانی جان ، اگر با این چیزهایی که شما گفتین باعث آشوب در عربستان بشه، تو ایران خیلی وقت پیش باید اتفاق می افتاد. کما اینکه میبینیم چیزی نشده و اتفاقی نیافتاده. چرا کامنتها رو تایی نمیکنید؟ بابا کمی جنبه چیز خوبیه
کامران پارسی
چهارشنبه 30 تير 1395      19:58

به نظر میاد که حکومتگران جدید عربستان به شدت امیدوارند که ایران را از طریق تحریک مداوم به تله جنگ بکشند.بهترین سناریو برای آنها اینست که ایران عمل احمقانه حمله اول را انجام بدهد تا غرب را به جنگ با ایران در گیر کنند.دام شوم اما بچه گانه ای گذاشته اند.شما را به یاد دام گذاری های اسراییل نمی اندازد؟
شازده بزرگلو
چهارشنبه 30 تير 1395      20:57

چیزی که عیان است و همه میدانند این تیتر غلط است و باید جای عربستان و ایران در تیتر عوض شود. دموکراسی منطقه ای و جهانی ما وقعا ضعیف است.
پترا
پنجشنبه 31 تير 1395      8:30

ال سعود برای نزدیک شدن به بیشتر کشورها پول و سرمایه خرج میکند پرسش اصلی این است که کدام کشور به سیاست خارجی ال سعود هم سو هست که ایران باشد؟ ما می توانیم به عربستان بعنوان یک بازار نگاه کنیم که مبنواند درست یاشد وگرنه چرا در مقابل عربستان با سیاستهای وحشیانه و عقب افتاده هم سو بود؟
ایرانی
پنجشنبه 31 تير 1395      13:1

من کامنت گذار تو دنیای مجازی کجام ترسناکه که جرات تایید کامنت رو هم ندارین؟ همینه دیگه. شماها میترسین. این همه سرکوب و خفقان واسه ترستونه
حسین
شنبه 2 مرداد 1395      14:1

آقای امیر که کامنت داده همان امیر بندر بن سلطان است بنظر من رویه ایران در بی توجهی به عربده کشی های شاهزاده های آل سعود بسیار خردمندانه است مع الوصف نیروهای مسلح و نیروهای امنیتی ما بایستی بسیار هوشیارانه طرح و برنامه های اطلاعاتی و امنیتی و دفاعی و تهاجمی خود را در مقابله با کارهای جنون آمیز آل منفور سعودی پیش بینی کنند و نقاط ضعف دفاعی و نقاط قوت تهاجمی آنها را بخصوص از حیث برتری هوایی آنها کاملاً تجزیه و تحلیل کنند، در این برنامه ریزی استراتژی راههای پاسخگویی و دفاع و پاتک در زمین، دریا و هوا بایستی دقیقاً پیش بینی و تمرین شود تا در صورت حماقت سعودیها چنان پاسخ دندان شکنی دریافت کنند که دیگر غلط کنند از این شکرها بخورندآ هرچند ما نباید در تهاجم پیش قدم شویم ولی فراموش نکنیم که ما تهدیدهای صدام را جدی نگرفتیم و خسارات جانی و مالی زیادی را متحمل شدیم پس باید بسیار دقیق و هوشمندانه تحرکات این رژیم منفور که به سبک عهد عتیق اداره می شود را زیر نظر داشته باشیم تا رو دست نخوریم، با توجه باینکه خصومت های حکومت سعودی با ایران ربطی به نوع حکومت در ایران ندارد و آنها همین مشکل را با شاه ایران هم داشتند لذا بعید می دانم که امیر ایرانی باشد و لی نوع حکومت قرون وسطایی عربستان را نا دیده گرفته و به رژیم فعلی ایران که به نسبت کشورهای منطقه از دموکراسی بالاتری برخوردار است اینگونه تاخته باشد.
امیر عباس
شنبه 2 مرداد 1395      15:15

امیر کوچولو بخواب خواب زن چپه ا اربابای عربستان گفتن میزنیم از ترس زنبورای کندوی عسل فرار کردن حالا عربستان که.....
حمید
شنبه 22 آبان 1395      13:58

من با آقاحسین موافقم.امیر ایرانی نیست.
فدایی ایران
سه شنبه 16 آذر 1395      15:2

ماعربستان به عنوان تهدید نمبینم برای ان هست که عربستان کلا عددی درمقابل ملت بزرگ ایران نیست از قدیم گفتن که چوب بزرگ نشانه نزدن هست واق واق کردن عربستان هم به دلبل ضعف شدیدش در برابر خواست واراده ملت ایران رو نشون میده بزارین واق واق کنن مشکلی نیس
ارسال نظر
نام کاربر
ایمیل کاربر
شرح نظر
<###dynamic-0###>