مواجهه متفاوت ایران و ژاپن با غرب

چرا ژاپنی‌ها آموختند و ایرانیان خروشیدند؟

۱۵ آذر ۱۳۹۹ | ۱۷:۰۰ کد : ۱۹۹۷۸۳۳ اخبار اصلی آسیا و آفریقا
مهران صولتی در یادداشتی می نویسد: در دو سده گذشته بازار ستیز با سنت یا مدرنیته در ایران بسیار داغ بوده است، به طوری که در این مدت نه اسلام را به درستی شناخته ایم و نه غرب را! تجربه سکوت ژاپنی ها در مواجهه با دنیای جدید نشان داد که توسعه تنها به بهای تواضع، تامل و شوق به یادگیری تجربه های جدید به دست می آید!
چرا ژاپنی‌ها آموختند و ایرانیان خروشیدند؟

نویسنده: مهران صولتی، دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی

دیپلماسی ایرانی: محمدرضا سرکار آرانی در جلد اول کتاب "در تمنای یادگیری" که به ذکر تجربیات او از اقامت و تدریس در دانشگاه های ژاپن در حوزه آموزش و پرورش اختصاص دارد به بیان یک تفاوت میان برخورد ژاپن و ایران با پدیده تجدد می پردازد؛ این که ژاپنی ها با سکوت، تامل و اشتیاق برای یادگیری با مدرنیته مواجه شدند در حالی که ایرانیان با هیاهو، جسارت و توهم دانایی! او از راز این تفاوت می‌پرسد و اکنون در این یادداشت قرار است به این پرسش پاسخ دهیم که؛ چرا مواجهه ایرانیان با مدرنیته تا این حد غوغا زده بوده است؟!

افتخاری به نام تمدن کهن:

ایرانیان همواره به تمدنی دیرینه با صبغه ایرانی – اسلامی بالیده اند و خود را در زمره متمدن ترین مردمان جهان تلقی کرده اند. این روحیه اگر چه در ظاهر ناشی از اعتماد به نفس ایرانیان به نظر می رسد ولی در بطن خود نشانه ای است از اشراف به عقب ماندن از کاروان پیشرفت جهان! به عبارت دیگر این رویکرد بیشتر نوعی مکانیسم دفاعی است که در همه دوره ها سابقه داشته است. از نقدهای شاه نسبت به دموکراسی در غرب تا اطلاق نفسانیات به آن در دوران بعد از انقلاب، همه و همه در حقیقت واکنش جامعه ای بوده است که می کوشیده تا راز عقب ماندگی خود را به این شیوه ساده سازی کند!

تعطیلات در تاریخ:

آن زمانی که غرب می کوشید تا تسخیر جهان را تئوریزه کند ایرانیان به تعبیر شایگان در تعطیلات [چند صد ساله] تاریخ بودند. بعد از بیداری هم بیشتر دیدگانشان به جمال تکنولوژی خیره ماند تا علمی که مولد و موجد آن بود. خرید تکنولوژی به وسیله پول نفت هم به توهم توسعه یافتگی دامن زد، حال آن که ما همچنان انسان و جامعه ای پیشامدرن را پیش رو داشتیم. واردات فراورده های غربی در هر دو دوره قبل و بعد از انقلاب به رغم تفاوت های ظاهری در این نکته مشترک بود که ما را دچار توهم بی نیازی از فراگیری فلسفه و علم مدرن به مثابه ماده اولیه مدرنیته می کرد!

سودای پیمودن مسیر میانبر: 

اشراف به عقب ماندن از غرب که به دنبال شکست در جنگ با روسیه حاصل شد تمنای کشف راه میان بر را هم در ذهن ایرانیان ایجاد کرد. البته شکاف با غرب هم چنان ژرف شده بود که دعوت به تامل در مبانی مدرنیته هواداری نمی یافت. شرایط اضطراری ایجاب می کرد که طرحی نو در انداخته و راهی میان بر گشوده شود. بومی گرایی جهان سومی در دوران پیش از انقلاب و تمدن سازی در زمانه بعد از انقلاب در زمره تلاش های ناکامی بود که بیش از همه رنگ و بوی ایدئولوژی داشت. بعد از آن این توهم در سایه غرب گریزی یا غرب ستیزی همچنان ادامه یافت!

هویت‌یابی در برابر یک تهاجم: 

شوربختانه ایرانیان نخست نه با علم مدرن بلکه با ایدئولوژی های غربی مواجه شدند. بدتر آن که این روایت های ایدئولوژیک هم نازل ترین ها در میان لیبرالیسم، مارکسیسم و ناسیونالیسم بودند. ایدئولوژی ها از آن جا که برای تصرف و تسخیر آمده بودند کمکی به دغدغه حقیقت یابی ایرانیان نکردند. به جای آن هویت ایرانی را تحریک کردند تا در واکنش، از سنت تیغی ایدئولوژیک برای مقابله مناسب با این هجوم بتراشد! این چنین بود که ایرانیان در نزاع ایدئولوژی ها نه تنها غرب را نشناختند بلکه در بازخوانی سنت در افق مدرنیته نیز ناکام ماندند!

نکته پایانی: 

در دو سده گذشته بازار ستیز با سنت یا مدرنیته در ایران بسیار داغ بوده است، به طوری که در این مدت نه اسلام را به درستی شناخته ایم و نه غرب را! تجربه سکوت ژاپنی ها در مواجهه با دنیای جدید نشان داد که توسعه تنها به بهای تواضع، تامل و شوق به یادگیری تجربه های جدید به دست می آید!

کلید واژه ها: ایران و ژاپن مدرنیته ایران مدرنیته ژاپن تکنولوژی ایران


( ۲۱ )

نظر شما :

محمد ۱۵ آذر ۱۳۹۹ | ۱۸:۲۳
شور بختانه تر اینکه حتی منتقدین این وضع همچون نویسنده هم نفهمیدن که مسئله اصلی شناخت ایدئولوژی و دانش غرب و صرفا تواضع نیست بلکه تلاش شبانه روزی و خودبنیانی ژاپنی و خواب زدگی و گدایی پیشرفت ما از غرب مشکل اضلی است. وگرنه بسیاری در جهان متواضعانه بلکه ذلیلانه در مقابل غرب و ایدئولوژی های غربی رفتار نمودن و هیچ دست آوردی هم نداشتن ولی در شرق آسیا که سخت کوشی و نظم وجه اصلی پیشرفت بوده اکنون نه تنها ژاپن که چین و بسیار دیگری از کشورهای آسیای شرقی پیشرفت های گسترده کرده اند.
خسرو ۱۵ آذر ۱۳۹۹ | ۱۸:۳۱
عالی بود
سهراب ۱۵ آذر ۱۳۹۹ | ۱۹:۳۴
این چند خط برای تحلیل یک موضوع به این پیچیدگی بسیار کم هست. چرا مقایسه تطبیقی تاریخی بین ساختار حکومتی ، مذهبی و اجتماعی ژاپن و ایران نمیکنید. در ضمن معلوم نیست منظور از اینکه در این مدت اسلام را نشناخته ایم یعنی چه؟
امداد ۱۵ آذر ۱۳۹۹ | ۲۲:۵۳
بعضی وقتها تحلیلها و نظرگاهها درمورد به اصطلاح عقب ماندگی ما از مدرنیته چنان سطحی و غیر واقعی است که سکوت در مقابل آن غیر ممکن مینماید. برخی از ما ایرانیان عقده عقب ماندگی داریم بدون اینکه دقت کنیم و جوامعی را که خوشبخت و پیشرفته میدانیم مورد کنکاش دقیق قرار دهیم اظهاراتی میکنیم که بسیار تعجب انگیز است. به گفته عباس امانت در کتاب بسیار خوبش ایران و مدرنیته این عقده حقارت از زمان حکومت صفوی بر ایرانیان حاکم شد. در مورد ژاپن باید بگوئم که اولا بدون کمک آمریکا به اینجا نمیرسید. حتی قانون اساسی ژاپن را آمریکا نوشته و این کشور سیاستگذاری خود را بدون اجازه آمریکا انجام نمی دهد. دوما آمریکا به ژاپن نیازمند بود برای یارگیری در جنگ سرد علیه چین و شوروی سابق. سوما ژاپن عاری از منابع طبیعی بود و به همین جهت آمریکا به او کمک کرد که وابسته به شوروی ویا‌چین نشود. البته دراین راه باید از مردم و حکومت ژاپن هم قدردانی کرد که همت بخرج دادند. ام مساله ایران چیز دیگری است که به علت طولانی شدن بحث از آن صرفنظر میکنم. اما فقط بگوئم که اغلب روشنفکران ایران دیدگاهشان از مدرنیته ظاهر آن است و نه معنای آن و این جای بسی تاسف است. هیچ مملکتی با عقده حقارت بجایی نرسیده. و ما بیس الان که به دیگران نگاه کنیم نیاز به بازدید تاریخ خو داریم.
علی ۱۶ آذر ۱۳۹۹ | ۱۱:۳۹
برای پیشرفت ایران چه چیزی کم دارد ؟؟؟!!!!منابع انسانی یا زیر زمینی یا موقعیت ژیو استراتژیک ؟؟؟ پیشرفت ایران احتیاج به برنامه ریزی های میان مدت و دراز مدت و اهداف های قابل رسیدن همراه با مدیران و مدیریت اصولی نه فصلی
حسین ۱۶ آذر ۱۳۹۹ | ۱۱:۵۳
ما تکنولوژی و پیشرفتی می‌خواهیم که با سربلندی همراه باشه ،،،،،نه با خاری و ذلت در برابر غرب و امریکا،،،، ژاپن از نظر تکنولوژی بسیار پیشرفتس قبول دارم ولی آیا نخست وزیرش بدون اجازه آمریکا آب میخوره،،، قبول دارین،،،،
ایرانی ۱۶ آذر ۱۳۹۹ | ۱۳:۰۳
عالی بود. توهم پان اریاگرایی و پانفارسیسم و بالیدن به هخامنشیان و ساسانیان که از اسندر و اعراب شکست خوردند حالا حالاها ایران را عقب نگه خواهد داشت. در حالیکه ترکیه بسیار پیشرفت کرده ایران ها هم دنبال پاسارگاد و تخت جمشید تخیلی هستند.
زیتون ۱۶ آذر ۱۳۹۹ | ۱۳:۴۳
در جواب ایرانی : کی گفته ما دنبال تخت جمشید و پاسارگادیم .....اینا که اینجوری هستن از حیوانات دست آموز خودتون هستن ....ما بیشتر دنبال معبد نوبهار بلخ با 8 هزار دانش آموخته سالانه هستیم ....ما دنبال هوم باستانی هستیم(دارویی جوانی و دانایی)....ما دنبال تربیت ذهنمون با بازی شطرنج(بازی ایرانی) هستیم (غلبه بر خدای زمان در دین زروانی)......ما بیشتر عیاریم (عدالت و مهرپرستان اشکانی)....ما بیشتر دنبال آگاهی (مفهوم نور خورشید در مهرپرستی) هستیم .....تخت جمشید بیشتر برای سرگرم کردن چارتا اسیر جنگی بود تا دوباره جنگ و غارت نکنن(تو هخامنشیان بردیا را بیشتر از همه دوست داریم نه کوروش و داریوش زنباره یهودی را).....
یک ایرانی ۱۶ آذر ۱۳۹۹ | ۲۲:۵۹
آقای مهران صولتی عزیز شما دانشجوی دروره دکترا و من هم یک عامی بی سواد آمریکا وقتی جنگ جهانی را با بمباران هیروشیما بٌرد و ژاپن را اشغال کرد بعدش چه کرد و آیا ما نمی دانیم و مثلا نیروهایش را بیرون کشیده یا دموکراتیک وار مانند پدرو پسر با هم زندگی می کنند به قول آقای جوادی آملی : شیطان در جنگ با عقل وقتی پیروز می شود عقل را نمی کشد بلکه اسیر می کند و نیروی عقلانیت را در جهت شیطنت به کار می برد ( برده داری مدرن) مراد از نزول قرآن تحصیل سیرت خوب است نه ترتیل سورت مکتوب. عامی متعبد پیادهٔ رفته است و عالم متهاون سوار خفته.
یک دوست ۱۷ آذر ۱۳۹۹ | ۱۹:۴۲
به نظر می رسد ابتدا باید توسعه را از زندگی ماشینی بازشناخت . اگر ژاپنی هاامروز به تمام آنچه می خواستند رسیده اند باید پرسید سطح خواسته هایشان در چه افقی بوده است .اگر هدف زندگی در این دنیا فقط ارضای نیازهای مادی است پس آنها موفق ترین ملت دنیا هستند . اما سوال اینجاست آیا زندگی فقط همین یک عرصه را دارد؟؟؟؟؟؟؟
ناشناس ۱۸ آذر ۱۳۹۹ | ۰۹:۰۵
بدبختى مااززمان همسایگى باهندتحت استعمارانگلیس شروع شدوبعدبخاطروجودنفت بود،استکبارجورى درمملکت مانفوذکرده که حالاحالاها نمیتوانیم نجات پیداکنیم چراکه فرهنگ ماروازبین بردن ،لطفابیخودشعارفرهنگ ندهیم اگرهمین مقداردین ودیانت در مردم مانبودازبیچاره ترین ممالک زمین بودیم
به ایرانی ظاهر نما ۲۲ آذر ۱۳۹۹ | ۰۰:۳۴
پانترک روشنفکرنمای خرفت تحریف کار ، تخت جمشید و پاسارگاد تا ابد مهر افتخار ما و ذلت و تحقیر مغول زادگان کفتار مسلک باقی خواهد ماند