برای ایران، شرق جایگزین اتحادیه اروپا می شود؟ (بخش هفدهم)

روسیه خواهان فروپاشی برجام نیست، اما از وضعیت موجود سود می برد

۲۶ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۸:۰۰ کد : ۲۰۰۴۹۸۳ اخبار اصلی آسیا و آفریقا
برجام را می توان هم یکی از مهمترین دستاوردهای دیپلماتیک قرن ۲۱ دانست و هم یکی از بزرگ ترین ناامیدی های آن. آنهایی که توافق را ستونی می دانستند که آینده منع گسترش تسلیحات هسته ای به آن تکیه دارد، اکنون دریافته اند که اشتباه می کردند. پس از خروج آمریکا از توافق در مه ۲۰۱۸، تلاش های سیاستمداران و دیپلمات ها برای هماهنگ سازی منافع و مواضع درباره توافق هسته ای به نتیجه قابل توجهی نرسید. ۱۵ سال تلاش سه کشور اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) برای محدود کردن برنامه هسته ای ایران با برجام و اولین گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی مبنی بر تعهد ایران به توافق به انجام رسید، اما این فقط تا زمان خروج آمریکا از برجام بود.
روسیه خواهان فروپاشی برجام نیست، اما از وضعیت موجود سود می برد

نویسندگان این مطلب: ماکسیم ای. سوچکف و پولینا آی. واسیلنکو

دیپلماسی ایرانی: روسیه سعی دارد نفوذ سابق قبل از دهه 1990 و موقعیت خود به عنوان «قدرت بزرگ» را بازیابد. این رویکرد تا حدی با منافع آن دسته از دولت های منطقه که به دنبال معتدل کردن سلطه آمریکا در منطقه هستند، مطابقت دارد. ایران چندین قرن است که از درگیری بین قدرت های بزرگ به نفع خود استفاده می کند. این امر در طی سال ها موجب عدم اعتماد بین روسیه و ایران شده است. و اگرچه فعل و انفعالات بین مسکو و تهران شکل جدیدی به خود گرفته، اما بار الگوهای تاریخی هنوز بر روابط آنها سنگینی می کند. تلاش های مشترک و هماهنگ موفقیت آمیز دو کشور در زمینه های مختلف مانند مشارکت در عملیات سوریه، مبارزه با تروریسم و توافق هسته ای ایران، گمانه زنی ها درباره احتمال ایجاد یک اتحاد جدید منطقه ای افزایش دادند، اما این ارزیابی صرفا منعکس کننده انتظارات است و نه واقعیت ها.

روسیه و ایران در جهان پسا برجام

برجام را می توان هم یکی از مهمترین دستاوردهای دیپلماتیک قرن 21 دانست و هم یکی از بزرگ ترین ناامیدی های آن. آنهایی که توافق را ستونی می دانستند که آینده منع گسترش تسلیحات هسته ای به آن تکیه دارد، اکنون دریافته اند که اشتباه می کردند. پس از خروج آمریکا از توافق در مه 2018، تلاش های سیاستمداران و دیپلمات ها برای هماهنگ سازی منافع و مواضع درباره توافق هسته ای به نتیجه قابل توجهی نرسید. 15 سال تلاش سه کشور اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) برای محدود کردن برنامه هسته ای ایران با برجام و اولین گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی مبنی بر تعهد ایران به توافق به انجام رسید، اما این فقط تا زمان خروج آمریکا از برجام بود.

تا سال گذشته بسیاری از کارشناسان معتقد بودند برای اعلام رسمی مرگ برجام زود است چون ایران «صبر راهبردی» پیشه کرده بود. اما با افزایش فشارهای ایالات متحده، ارزیابی ها تغییر کرد و به رغم تلاش های مذاکره کنندگان برای ارائه راه حل، برجام هنوز به طور کامل احیا نشده؛ اگرچه به طور کامل لغو هم نشده است. برجام یک توافق ایده آل نیست و تنها برای 15 سال بر برنامه هسته ای ایران محدودیت اعمال می کند و برنامه موشکی و فعالیت های هسته ای ایران را نیز در بر نمی گیرد. انتقاد ترامپ به توافق همین ها بود، اما نتوانست باقی جهان را متقاعد کند و در مقابل، از نفوذ اقتصادی آمریکا استفاده کرد تا دیگر طرف های توافق را وادار به پذیرش دیدگاه خود کند.

کشورهای اروپایی ثابت کردند که نمی توانند در مخالفت با رویکرد آمریکا فراتر از اظهارات عمل کنند. اما روسیه و چین نه تنها آشکارا با سیاست ایالات متحده مخالفت کردند، که در صدد دور زدن محدودیت ها برآمدند. چند شرکت چینی با مواجهه با تحریم های آمریکا هزینه این کار را پرداختند. روسیه هم آشکارا در حمایت از آینده برجام موضع گرفت و به همکاری با ایران در زمینه توسعه انرژی هسته ای با اهداف غیرنظامی ادامه داد.

مسکو و تهران در سال 1992 توافقی امضا کردند که بر اساس آن، روسیه باید چهار راکتور هسته ای به ایران عرضه می کرد و در سال 1995 قراردادی امضا کردند که طبق آن، روسیه مسئولیت ساخت اولین نیروگاه هسته ای ایران در بوشهر را بر عهده گرفت. در همین راستا، در سال 2011 با تشدید فشارهای آمریکا و اتحادیه اروپا، روسیه مسئولیت بیشتری برعهده گرفت و رویکرد گام به گام در حل مساله هسته ای ایران را پیشنهاد داد. روسیه مانند باقی جامعه بین المللی از تصویب برجام استقبال کرد چون به معنای آغاز جدیدی در روابط با ایران بود. با توجه به پتانسیل منابع ایران و موقعیت استراتژیک آن در منطقه، رفع تحریم ها در نتیجه برجام این امکان را برای ایران فراهم آورد تا در سال اقتصادی 2016 و 2017 به رشد قابل توجه در شاخص های اقتصادی (تولید ناخالص داخلی 12.5 درصدی) برسد و سرمایه گذاران خارجی را جذب کند. اما دو سال برای احیای اقتصاد کشوری که بیش از 30 سال از محدودیت رنج برده، کافی نبود.

روسیه از زمان خروج ترامپ از برجام به اظهارنظرها علیه آمریکا ادامه داده، اما برخلاف سایر کشورها تا حدی از این وضعیت سود برده است. از یک سو، قیمت نفت همچنان بالا است، چون تحریم ها باعث شده ایران از بازار جهانی نفت خارج شود. از سوی دیگر، ایران به شریکی برای روسیه تبدیل شده که از سیاست های ایالات متحده رنج می برد و تحت فشار تحریم ها قرار دارد. به علاوه، روسیه از طریق مشارکت با ایران در صدد نفی و مقابله با سیاست «تغییر نظام» آمریکا برآمد. روسیه می خواست نشان دهد اعمال چنین تغییری از خارج غیر قابل قبول است و با مقاومت روبرو می شود. اما فروپاشی نهایی برجام هم با منافع روسیه مغایرت دارد چون مسیر توسعه برنامه هسته ای را برای ایران هموار می کند و خطر ایجاد رقابت هسته ای و در نتیجه، بی ثباتی را در منطقه افزایش می دهد.

ایران در ماه مه سال 2019، سالگرد خروج آمریکا از برجام، از عقب نشینی تدریجی از تعهدات برجامی خبر داد. تلاش ها برای میانجی گری بین ایران و آمریکا هنوز موفق نشده چون هیچ یک از آنها آمادگی امتیاز دادن به دیگری را ندارند. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، درباره وضعیت موجود گفته: «روسیه نمی تواند نقش آتش نشانی را بازی کند. ما نمی توانیم چیزهایی را که کاملا تحت کنترل ما نیستند، نجات دهیم. ما نقش خود را ایفا کردیم و آماده ایم تا همان نقش مثبت را ایفا کنیم، اما مساله تنها به ما بستگی ندارد و به همه شرکای و همه طرف ها از جمله ایالات متحده، کشورهای اروپایی و ایران بستگی دارد.» با این حال، روسیه بارها به ایران توصیه کرد در چارچوب توافق بماند و به تحریک آمریکا پاسخ ندهد. از نظر روسیه، هر قدم اشتباه ایران نه تنها توافق را تضعیف می کند، بلکه این کشور را از همدلی جامعه بین المللی در برابر کارزار «اعمال فشار حداکثری» ایالات متحده محروم می سازد.

حوزه های تعامل ایران و روسیه را می توان به دو مسیر استراتژیک تقسیم کرد: اولی به تعامل تاکتیکی مربوط است و همکاری دو کشور در پاسخ به چالش ها و تهدیدهای فعلی؛ و دومی به توسعه روابط استراتژیک، به ویژه در پروژه های بلند مدت در زمینه های اقتصادی، انرژی، نظامی، بشردوستانه و سایر زمینه ها مربوط می شود. این دو مسیر تا به امروز به طور ناهمگون توسعه یافته و عدم تعادل در روابط دو کشور را در پی داشته اند. (این مطلب ادامه دارد.)

منبع: موسسه مطالعات سیاسی بین الملل ایتالیا / تحریریه دیپلماسی ایرانی 34
 

کلید واژه ها: سیاست چرخش به شرق ایران سیاست چرخش به شرق گردش به شرق ایران برجام روابط روسیه و ایران پرونده هسته ای ایران توافق هسته ای ایران روابط ایران و روسیه


( ۶ )

نظر شما :

فدوی ۲۶ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۸:۴۷
و جالب اینجاست که در کنار سود فراوانی که برخی کشورها از تحریم می برند ، خود آمریکا بیشترین ضرر را از تحریم ایران می برد البته بعد از خود ایران . اما در لایه هایی از حکومت آمریکا که از قضا قوی هم هستند موضوع به لجبازی کشیده است . آمریکاییها خوب می دانند که با رفع تحریمهای ایران بسیاری از مشکلات منطقه ای آنها حل می شود و با فراق بال بیشتری به روسیه و چین خواهند پرداخت . شاید وقت آن رسیده که بعد از حدود چهل سال ایران با تماسهای بیشتر با آمریکاییها ، آن گروه لجباز را به حاشیه براند . سخت است اما شدنی . در مورد مخالفان داخلی هم پر واضح است که به خوبی متوجه شده اند که به دمش رسیده . پس مقاومتی نخواهند کرد . حالا که دولتی اصول گرا بر سر کار آمده شاید بهترین زمان است که این گره کور به طریقی باز شود .
اشکان ۲۷ مرداد ۱۴۰۰ | ۰۳:۱۴
روسیه نیست که با تلاش سود میبرد ما هستیم که با تلاش زیان میدهیم
رضا ۲۷ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۵:۱۶
در وضعیت موجود ما ایرانیان فقط نردبان ترقی کشورهای دیگر شده ایم مثل قبیل جنوبی خلیج فارس یا ترکیه و پاکستان یا چین و روسیه و...... نتیجه اش برای ما مردم گرفتاری های روزمره مثل گرانی و نبود مرغ و تخم مرغ و مسکن و تورم و گرفتاری های اجتماعی بعضی ها با این نوع مدیریت کشور دنباله رو راه انگلیسی ها و روس ها و اخیراً هم چینی ها هستند که می خواهند ایران و ایرانیان ضعیف باشند