ونزوئلا و درس هایی برای ایران

دیپلماسی ایرانی: حمله شبانه امریکا به ونزوئلا و انتقال رئیس جمهور ونزوئلا و همسرش به امریکا برای محاکمه؛ پدیده ای جدید و البته اسفناک در تاریخ روابط بین الملل پس از جنگ جهانی دوم بود و علامتی جدی از افول نهادها و رژیم های بین المللی و البته تمسخر حقوق بین الملل از جانب ترامپ و تیم او  محسوب می‌شود.

ترامپ با جایگزین کردن «زور به جای اقناع»؛ سیاست خارجی امریکا را شخصی کرده و اعتبار نسبی امریکا در سیاست بین الملل را در خدمت بلندپروازی و عظمت طلبی شخصی خود قرار داده است. 

آنچه در رویه سیاست خارجی امریکا در دولت دوم ترامپ شاهد هستیم؛ «افول هژمونی و ترویج زورمندی» در سیاست خارجی امریکاست؛ رویه ای که در کوتاه مدت برای امریکا آورده های محدودی دارد اما در بلندمدت هزینه های هولناکی را به این کشور وارد خواهد کرد. 

زور در نقطه مقابل هژمونی قرار دارد. هر چقدر زور عیان تر باشد؛ نشان از افول هژمونی است چه اینکه هژمونی ترکیبی از قدرت و رضایت است و زور یکی از چند وجوه و چهره های قدرت محسوب میشود. با بهره از نظریه ثبات هژمونیک رابرت گلپین؛ هژمونی در گرو چهار عنصر؛ توانمندی نظامی بی رقیب؛ توان ائتلاف سازی سیاسی؛ قدرت بالای اقتصادی و قدرت ایدئولوژیک است. ترامپ با تقلیل هژمونی به زور؛ فقط بعد نظامی قدرت امریکا را برجسته و ثابت کرده است امریکا در توان ائتلاف سازی با قدرت های بزرگ و نوظهور؛ رقابت تجاری و اقتصادی با قدرت های نوظهور اقتصادی و اقناع سازی جوامع نسبت سبک زندگی لیبرال دچار بحران شده است و اینها همه ترجمه افول هژمونی امریکا هستند. 

در واقع زمانی که یک قدرت بزرگ توان اقناع سازی و همراه کردن سایرین با سیاست های خود را از دست میدهد؛ پرخاشگرایانه دست به ماشه میبرد تا جایگاه جهانی خود را در سلسله مراتب قدرت با « زور» حفظ کند؛ غافل از اینکه به کارگیری زور، حد یقف و معینی دارد و دیر یا زور دچار فرسودگی و افت میشود. 

دولت ترامپ با ترویج زورمندی در نظام بین الملل؛ فرایند تزلزل نظم کهن پی ریزی شده توسط امریکا پس از جنگ جهانی دوم را نیز تسریع کرده است و به استقبال نظم جدیدی میرود که بدون شک در آن قدرت فائقه نیست و باید به تقسیم قدرت با اروپا؛ چین و روسیه رضایت دهد. در این فرایند گذار؛ ترویج نظامی گری لاجرم پای امریکا را به بحران های متعدد نظامی آینده باز خواهد کرد و فرایند افول هژمونی و حتی زورمندی امریکا را تسریع خواهد کرد.

با این همه از منظر ما ایرانیان؛ حمله شبانه و خارج از عرف دولت ترامپ به ونزوئلا حامل پیام های خطرناکی در کوتاه مدت برای ما زیر خواهد بود:

۱) ترامپ مطلقأ احترامی برای حقوق بین الملل؛ سازمان ملل متحد و نهادهای و رژیم های بین المللی قائل نیست،

۲) اگر الگوی بوش پسر در مداخله نظامی « دموکراسی نو با چکمه» بود الگوی ترامپ «بوروکراسی نو با چکمه» است. ترامپ بدون تغییر حکومت میخواهد با ترور رهبران زمینه ظهور ساختاری جدید از دل همان ساختار قبلی حکومت فراهم کند که مطابق با منافع امریکا رفتار کند.

۳) امریکا برای پیشبرد الگوی بوروکراسی نو با چکمه؛ به دنبال بهانه ای برای مداخله است گو اینکه قاچاق مواد مخدر از ونزوئلا به امریکا را بهانه حمله به این کشور قرار داد.

۴) ظاهرأ در شرایط کنونی چین و روسیه (به دلائلی که میتوان به تفصیل به آنها پرداخت) بنای مقابله با این رویه خطرناک امریکا را ندارند و صرفأ به محکومیت لفظی میپردازند.

۵) اتحادیه اروپا نیز با علم به خطرناک بودن ترویج زورمندی و آسیب پذیری اروپا؛ فعلأ واگن دنباله روی امریکا است.

۶) حمله به ونزوئلا پیاده سازی یکی از اهداف سند امنیت ملی امریکا در سال ۲۰۲۶ بود که در اولین روزهای سال جدید انجام شد.

۷) در سند امنیت ملی امریکا ۲۰۲۶ در مورد ایران نیز از « عملیات خاص و فشار امنیتی بر ایران » سخن رفته است.

۸) امریکا با تحریک لابی یهود در نیویورک و رژیم اسرائیل؛ بنا دارد تا به بهانه هایی از قبیل؛ وجود ۴۰۰ کیلو اورانیوم غنی شده در ایران؛ موشک های بالستیک ؛ عزم ایران برای آغاز غنی سازی مجدد و برخورد نیروهای امنیتی ایران با معترضین و … عملیات نظامی در ایران را آغاز کند.

۹) پیش بینی میشود در صورت عملیات مجدد نظامی علیه ایران؛ مواضع روسیه و چین نیز منفعلانه و البته با مواضع شدید لفظی همراه باشد.

۱۰) اتحادیه اروپا در قبال حمله احتمالی به ایران؛ بخشی از تهاجم مشترک امریکایی - اسرائیلی خواهد بود.