چرا چین به کره شمالی نیاز دارد؟
ضرورت بازگشت به پیونگیانگ
نویسنده: دنگ یووِن (Deng Yuwen) پژوهشگر و نویسنده چینی
دیپلماسی ایرانی: نشانهها حاکی از آن است که پس از وقفهای هفتساله، شی جینپینگ بهزودی راهی پیونگیانگ خواهد شد. رسانههای کره جنوبی گزارش دادهاند که تیمهای امنیتی و تشریفاتی چین برای مقدمات این سفر وارد کره شمالی شدهاند و احتمالاً اواخر ماه مه یا اوایل ژوئن، تاریخ این دیدار راهبردی خواهد بود. اگرچه پکن هنوز این خبر را رسماً تأیید نکرده، اما این سفر از دیدگاه شی جینپینگ، نه تنها دیرهنگام، بلکه یک «ضرورت استراتژیک» است.
واقعیت این است که پشت پرده روابط گرم پکن و پیونگیانگ، تنشهایی جدی نهفته است؛ چین هنوز با جایگاه کره شمالی به عنوان یک قدرت هستهای کنار نیامده و از سوی دیگر، به شدت نگران نفوذ روزافزون روسیه در حیاط خلوت خود است.
شکاف دیپلماتیک و پیامهای سیاسی آخرین سفر شی به کره شمالی به ژوئن ۲۰۱۹ بازمیگردد. در این فاصله طولانی، او به کشورهای زیادی از جمله کره جنوبی سفر کرده و میزبان رهبران متعددی از پوتین تا ترامپ بوده است. حتی کیم جونگ اون نیز در این مدت با رهبرانی چون ولادیمیر پوتین و تو لام (رهبر ویتنام) دیدار کرده است.
در دنیای سیاست، چنین وقفهای در پروتکلهای دیپلماتیک، خود یک پیام است. پیونگیانگ و پکن اگرچه متحدان رسمی و ایدئولوژیک هستند، اما این «برادریِ خونی» شکنندهتر از آن است که به نظر میرسد. مانع اصلی در این میان، سلاحهای هستهای کیم جونگ اون است که پکن هنوز نتوانسته آن را کاملاً هضم کند.
پذیرش واقعیتِ هستهای؛ از اصرار تا عملگرایی
برای کیم جونگ اون، سلاح هستهای تنها تضمین بقای رژیم و تنها کارت بازی در برابر ایالات متحده است. در مقابل، موضع رسمی چین همواره «غیرهستهایسازی شبهجزیره» بوده است. با این حال، سالها فشار و همکاری پکن با واشینگتن برای مهار برنامه هستهای کیم، تنها باعث تیره شدن روابط دو همسایه شد. امروز پکن به یک «پذیرش ضمنی» رسیده است. اگرچه عبارت «غیرهستهایسازی» هنوز در لفاظیهای دیپلماتیک چین دیده میشود، اما اولویت پکن تغییر کرده است: اکنون مقابله با ائتلاف امنیتی «آمریکا – ژاپن – کره جنوبی» برای چین بسیار مهمتر از خلع سلاح هستهای کره شمالی است. پکن ترجیح میدهد یک کره شمالی هستهای اما در کنار خود داشته باشد تا اینکه این متحد راهبردی را به کلی از دست بدهد.
رقابت با مسکو و کارتِ پوتین
یکی از محرکهای اصلی شی برای این سفر، نفوذ ولادیمیر پوتین است. کیم جونگ اون به مسکو نزدیک شده، نه به این دلیل که میخواهد روسیه را جایگزین چین کند، بلکه چون به یک حامی امنیتی نیاز دارد که پوتین حاضر به ایفای این نقش است. اما روسیه تنها میتواند حمایت نظامی و امنیتی بدهد؛ در حالی که کلید توسعه اقتصادی و ثبات بلندمدت کره شمالی در دستان چین است. شی جینپینگ میداند که اگر فاصله خود را با پیونگیانگ حفظ کند، عملاً کیم را به آغوش پوتین هل میدهد. سفر پیشرو تلاشی است تا کره شمالی دوباره به مدار نفوذ پکن بازگردد.
احیای اقتصاد شمال شرق چین
این سفر یک جنبه اقتصادی مهم نیز برای چین دارد. احیای مناطق صنعتی شمالشرق چین (که سالهاست دچار رکود شدهاند) در گرو گشایش مرزها با کره شمالی است. بازگشایی خروجی رود تومن و فعال شدن منطقه اقتصادی «راجین» میتواند پیوندهای تجاری جدیدی میان چین، شبهجزیره کره و روسیه ایجاد کند. پکن به دنبال آن است که با ارائه مشوقهای اقتصادی، کیم را به گشایشهای محدود مرزی راضی کند.
سایه ترامپ و درسهای هانوی
برخی تحلیلگران معتقدند شی از ترس اینکه کیم دوباره مستقیماً با ترامپ وارد معامله شود، به پیونگیانگ میرود. اما واقعیت این است که کیم دیگر آن رهبرِ خوشبینِ نشست سنگاپور نیست. شکست مذاکرات هانوی در سال ۲۰۱۹ و بدعهدیهای ترامپ، به کیم ثابت کرد که بدون پشتوانه یک قدرت بزرگ (چین)، مذاکره با آمریکا قمار خطرناکی است. کیم برای هرگونه بازگشت به میز مذاکره با غرب یا کاهش تحریمها، به میانجیگری و تضمین امنیتی پکن نیاز مبرم دارد.
فرجام؛ رابطهای بر پایه عملگرایی سفر احتمالی شی جینپینگ به معنای پایان اختلافات بر سر مسائل هستهای نخواهد بود، بلکه آغاز فصلی جدید از «عملگرایی متقابل» است. در این بازی، پیونگیانگ به حمایت و کمکهای اقتصادی چین نیاز دارد و پکن به کره شمالی به عنوان یک منطقه حائل و یک کارت بازی قدرتمند در برابر غرب مینگرد. این رابطهای است که در آن هر دو طرف، با وجود بیاعتمادیهای پنهان، به خوبی میدانند که در جهانِ متلاطم امروز، گریزی از ایستادن در کنار یکدیگر ندارند.
منبع: فارین پالیسی (Foreign Policy)/ ترجمه: رضا حاجیمحمدی
نظر شما :