آلمان کلید روابط آینده بریتانیا و اتحادیه اروپا

نویسندگان: اد ترنر (Ed Turner)، دانشیار علوم سیاسی و مدیر مشترک «مرکز آستون برای اروپا»، دانشگاه آستون و کارولین رو (Carolyn Rowe)، دانشیار علوم سیاسی و مدیر مشترک «مرکز آستون برای اروپا»، دانشگاه آستون و توبیاس هوفلیش (Tobias Hofelich)، پژوهشگر در دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه آستون

دیپلماسی ایرانی: تصمیم «اندی برنهام» برای انتخاب برلین به عنوان مقصد نخستین سفر خود به یکی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا در تاریخ ۸ اکتبر، احتمالاً خرسندی بسیاری در محافل سیاسی پایتخت آلمان را موجب شده است.

ما در تحلیل اخیر خود از روابط بریتانیا و آلمان، به نوعی سرخوردگی در میان چهره‌های سیاسی برلین اشاره کرده بودیم؛ چرا که «ریشی سوناک» ۱۸ ماه زمان صرف کرد تا سفری را انجام دهد که برنهام اکنون تنها چند هفته پس از تصدی سمت نخست‌وزیری بریتانیا، آن را محقق کرده است.

سفر برنهام همچنین مورد استقبال «فریدریش مرتس»، صدراعظم آلمان که در شرایط دشواری به سر می‌برد، قرار گرفته است؛ هرچند این دیدار به انتشار یک تیتر کنایه‌آمیز نیز انجامید: «سیاستمداری موفق در دفتر صدراعظم – و فریدریش مرتس». شکست‌های پیاپی در انتخابات ایالتی و کاهش بی‌سابقه میزان محبوبیت، شایعاتی را درباره احتمال جایگزینی مرتس دامن زده است.

قالب این دیدار تا حدی غیرمعمول بود. تنها پرسش‌های مجاز، از سوی گروهی از دانش‌آموزان مطرح شد که پشت سر رهبران در دفتر صدراعظم صف کشیده بودند. این شیوه دست‌کم به مرتس، برنهام و تیم‌هایشان اجازه داد تا روایت این دیدار را قاطعانه بر محور امکانات همکاری دوجانبه متمرکز کنند.

بیانیه رسمی این دیدار نیز بازتاب‌دهنده همین رویکرد بود. در این بیانیه بر اهمیت «معاهده کنزینگتون» (که توافق اولیه آن در سال ۲۰۲۵ حاصل شده بود) تأکید شد و ظاهراً «فرایند تصویب نهایی» آن صورت گرفت. اگرچه بریتانیا از زمان برگزیت در سال ۲۰۲۰، بیانیه‌های دوجانبه‌ای را با اکثر کشورهای عضو اتحادیه اروپا امضا کرده، اما این مورد تنها توافقی است که در قالب یک معاهده با اعتبار حقوقی بین‌المللی تنظیم شده است.

در جریان این سفر، ابتکارات جدیدی نیز مطرح شد. برنهام از آلمان دعوت کرد تا به «برنامه جهانی نبرد هوایی» (GCAP) بپیوندد؛ پروژه‌ای برای ساخت جت جنگنده که با هدایت بریتانیا، ایتالیا و ژاپن در حال اجراست. او همچنین بر عزم بریتانیا و آلمان برای مقابله مشترک با تهدیدات ترکیبی (هیبریدی) تأکید مجدد کرد.

همکاری دفاعی دوجانبه موضوعی کلیدی در روابط اخیر بریتانیا و آلمان بوده است. این تا حدی به این دلیل است که این منطقه ای است که در آن صلاحیت های اتحادیه اروپا کمتر توسعه یافته است، و بنابراین اتحادیه اروپا کمتر آن را به عنوان یک تهدید درک می کند.

تعهدات به گفت‌وگو در زمینه فناوری (بدون پرداختن به جایی که بریتانیا در مورد مسائل نظارتی که در آن اختلاف نظر بین ایالات متحده و اتحادیه اروپا وجود دارد)، همکاری فضایی و فناوری کوانتومی نیز اعلام شد. همه اینها در رده مناطقی از نظر اقتصادی ارزشمند و بدون چالش قرار می گیرند.

در حالی که برنهام در مورد همکاری برای مقابله با مهاجرت غیرقانونی صحبت کرد و مرز به ترتیبات بهبود یافته برای تبادل مدارس اشاره کرد، موضوع سیاسی داغ تحرک جوانان در این گفت‌وگوها وجود نداشت.

همان‌طور که بارها در جریان تحقیقات خود شنیدیم، برای آلمان، رابطه با اتحادیه اروپا بر رابطه دوجانبه با بریتانیا اولویت دارد و تحت هیچ شرایطی نباید دومی، اولی را به خطر اندازد.

به گفته یکی از مقامات آلمانی که با او مصاحبه کردیم: «اگر آلمان به انتخاب ناچار شود، همواره یکپارچگی اروپا را به روابط دوجانبه با بریتانیا ترجیح خواهد داد.» مصاحبه‌شونده آلمانی دیگری افزود: «اگر چیزی به نام "مصلحت عالیه دولت" (raison d'état)  برای آلمان وجود داشته باشد، آن همان اتحادیه اروپاست.»

در نتیجه، متن «پیمان کنزینگتون» سرشار از ارجاعات به اتحادیه اروپاست و تمام اصول کلیدی آن با نهادهای این اتحادیه هماهنگ شده تا اطمینان حاصل شود که مشکلی ایجاد نمی‌کنند. به نظر می‌رسد برای آلمان، روابط دوجانبه همچنان در مقایسه با عضویت مشترک در اتحادیه اروپا، در اولویت بسیار پایین‌تری قرار دارد.

مرتس در حضور مشترک خود با برنهام به این نکته اشاره کرد و گفت: «پس از آنکه بریتانیا متأسفانه اتحادیه اروپا را ترک کرد، ما دست‌کم یک پیمان دوجانبه منعقد خواهیم کرد.»

با این حال، وضعیت کنونی روابط میان بریتانیا و آلمان تفاوت فاحشی با سال‌های نخست پس از برگزیت دارد. این روابط در حدود سال ۲۰۲۰ به پایین‌ترین سطح خود رسید؛ یعنی زمانی که دولت بوریس جانسون تمایل خود را برای نقض توافق خروج از اتحادیه اروپا – و در نتیجه زیر پا گذاشتن قوانین بین‌المللی – نشان داد. از آن زمان تاکنون، روابط روندی صعودی و پرشتاب را طی کرده است.

روابط نزدیک‌تر با اتحادیه اروپا

از آنجا که اتحادیه اروپا همچنان کانون اصلی این روابط دوجانبه است، با پرسشی مهم روبه‌رو می‌شویم: پیوندهای مستحکم با آلمان تا چه حد می‌تواند روابط بریتانیا با اتحادیه اروپا را بهبود بخشد؟

آلمان بزرگ‌ترین عضو اتحادیه اروپاست و زمانی که بریتانیا عضو این بلوک بود، آن کشور را متحدی کلیدی می‌دانست. تیم بیل و کارل پایک، پژوهشگران مستقر در بریتانیا، در تحقیقات خود از «افسانه مرکل» سخن می‌گویند؛ تصوری که بر اساس آن، بریتانیا همواره در ارزیابی تمایل آلمان برای کمک به تحقق اهداف بریتانیا در روابطش با اتحادیه اروپا، دچار اغراق می‌شد.

برداشت ما این است که آلمان مایل است تا حدی کمک‌کننده باشد؛ چرا که خود را به عنوان عضوی «بالغ و پخته» در جمع کشورهای اتحادیه اروپا و همچنین نیرویی موازنه‌گر در برابر فرانسه می‌بیند — کشوری که معمولاً رویکردی بسیار سردتر نسبت به بریتانیا دارد.

آلمان تلاش کرد، اما نتوانست از شکست مذاکرات برای گنجاندن بریتانیا در مشارکت اتحادیه اروپا در اقدام امنیتی برای اروپا (ایمن) جلوگیری کند، و متعاقباً تلاش کرد تا اطمینان حاصل شود که تسهیلات وام اوکراین می‌تواند بریتانیا را نیز شامل شود.

اکنون، مسائل مشابهی مانند قوانین پیشنهادی اتحادیه اروپا "ساخت اروپا" در افق است. این پیشنهادها که به طور جدی به نفع تولیدکنندگان اتحادیه اروپا نسبت به تولیدکنندگان خارج از آن است، تهدیدی واقعی برای میلیاردها پوند تجارت بریتانیا با اتحادیه اروپا، به ویژه در بخش خودرو است.

در آستانه این اجلاس، رسانه‌های بریتانیایی گزارش دادند که برنهام مایل است تعرفه‌های بیشتری بر واردات خودروهای برقی چین وضع کند تا توافقی در اتحادیه اروپا برای معافیت بریتانیا از برخی از این قوانین تضمین شود. آلمان نیز ظاهراً به این موضوع با بریتانیا فشار می آورد.

در مدیریت این روابط دوجانبه، بریتانیا باید خط مشی دقیقی را طی کند. از یک طرف، چشمش باید به جایزه مهم اقتصادی و سیاسی روابط نزدیک تر بریتانیا و اتحادیه اروپا و همچنین روابط صمیمانه دوجانبه باشد.

از سوی دیگر، باید از این تصور که بین آلمان و کمیسیون اروپا یا سایر کشورهای عضو شکاف ایجاد می کند، اجتناب کند. به نظر می‌رسید که برنهام و مرتس در سؤالات خود در برابر دانش‌آموزان آلمانی از این خطر اجتناب می‌کنند، اما اینکه این گفت‌وگوها تا چه حد می‌توانند شماره‌گیری بریتانیا و اتحادیه اروپا را تغییر دهند، نامشخص است.

منبع: کانورسیشن / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱