شکست بدون مسئولیت

نویسنده: آرش رضایی، کارشناس ارشد علوم سیاسی و روابط بین‌الملل

دیپلماسی ایرانی: نتیجه انتخابات ۲۰۲۶ به‌طور خلاصه در انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر ۲۰۲۶، جمهوری‌خواهان هم مجلس نمایندگان و هم سنا را با اختلاف قابل‌توجه از دست دادند. دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس را به دست آوردند و در ایالت‌های سنتی جمهوری‌خواه (از جمله تگزاس، کانزاس، آیووا و کارولینای جنوبی) پیروزی‌های تاریخی کسب کردند. این نتیجه به‌طور گسترده به‌عنوان رأی منفی قوی به دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ تفسیر شد. واکنش‌های اولیه ترامپ واکنش‌های او تقریباً بلافاصله پس از مشخص شدن نتایج، الگوی آشنایی را نشان داد: 

- تأکید مکرر بر اینکه "من در برگه رأی نبودم" و "اگر من بودم با اختلاف زیاد می‌بردیم". 
- فاصله‌گرفتن از شکست و انتقال مسئولیت به نامزدها، فاکس‌نیوز، جنگ ایران، یا عوامل خارجی. 
- پذیرش نتایج در ظاهر همراه با نمایش قدرت وتو و ادعای آمادگی برای همکاری با دموکرات‌ها. 

این واکنش‌ها با الگوهای قبلی او در مواجهه با شکست یا انتقاد (انتخابات ۲۰۲۰، استیضاح‌ها، شکست‌های قضایی و غیره) هم‌خوانی دارد. تحلیل روان‌شناختی نسبت به ویژگی‌های خودشیفتگی افرادی که ویژگی‌های خودشیفتگی بارز، نیاز شدید به تحسین، حساسیت بالا به انتقاد و مشکل در پذیرش شکست شخصی معمولاً در برابر شکست‌های بزرگ این‌گونه واکنش نشان می‌دهند: حفاظت از تصویر خود شکست بزرگ حزب، برای کسی که هویت سیاسی‌اش به‌شدت با "برنده بودن" و "نفوذ شخصی" گره خورده، تهدید مستقیم به خودانگاره است. 

عبارت "من در برگه رأی نبودم" یک مکانیسم دفاعی کلاسیک است: جدا کردن خود از نتیجه منفی تا تصویر "شکست‌ناپذیر" حفظ شود. این کار به او اجازه می‌دهد شکست را به‌عنوان شکست "دیگران" تعریف کند، نه شکست خودش. خارجی‌سازی تقصیر یکی از بارزترین الگوهای خودشیفتگی، ناتوانی یا بی‌میلی به پذیرش مسئولیت شخصی است. ترامپ مسئولیت را به نامزدهای ضعیف، رسانه‌ها، یا شرایط خارجی (مانند جنگ ایران) منتقل کرد. این کار از احساس شرم یا ناکامی درونی جلوگیری می‌کند اما در بلندمدت می‌تواند رابطه او با حزب را شکننده‌تر کند چون دیگران هم متوجه این فاصله‌گیری می‌شوند. 

تأثیر بر روحیه و انگیزه در کوتاه‌مدت 

چنین دفاع‌هایی می‌توانند روحیه را مصون نگه دارند و حتی او را به سمت فعالیت بیشتر (حملات لفظی شدیدتر، یا استفاده از قدرت اجرایی) سوق دهند. اما در سطحی عمیق‌تر، شکست‌های بزرگ و غیرقابل‌انکار می‌توانند حس ناامنی زیربنایی را فعال کنند. افراد با ویژگی‌های خودشیفتگی اغلب بین احساس بزرگ‌منشی و ترس از بی‌ارزشی نوسان دارند. وقتی واقعیت بیرونی (شکست گسترده در ایالت‌های قرمز) با روایت درونی (من همیشه برنده هستم) در تضاد قرار می‌گیرد، ممکن است خشم، بدگمانی بیشتر یا تلاش برای کنترل شدیدتر محیط ظاهر شود. 

تأثیر بر روابط درون‌حزبی 

وقتی رهبر حزب مسئولیت را نمی‌پذیرد اعضای حزب احساس رهاشدگی یا قربانی شدن می‌کنند. این می‌تواند به افزایش تنش داخلی، سرزنش متقابل و تضعیف وفاداری منجر شود. از دیدگاه روان‌شناختی، رهبر خودشیفته اغلب اطرافیان را ابزاری برای حفظ تصویر خود می‌بیند وقتی آن ابزارها شکست می‌خورند ارزش‌شان در چشم او کاهش می‌یابد. 

کلام آخر 

شکست سنگین ۲۰۲۶ برای ترامپ، بیش از یک شکست سیاسی معمولی است چون هویت عمومی او به‌شدت بر محور "برنده بودن" و نفوذ شخصی ساخته شده. مکانیسم‌های دفاعی او (انکار مسئولیت شخصی، خارجی‌سازی تقصیر و بزرگ‌نمایی نقش خودش در صورت حضور) دقیقاً با الگوهای خودشیفتگی هم‌خوانی دارد و به او کمک می‌کند تصویر درونی‌اش را حفظ کند. اما این دفاع‌ها هزینه دارند به عبارتی دقیق تر فاصله بیشتر با واقعیت، افزایش تنش با حزب، و احتمال واکنش‌های تندتر در دو سال باقی‌مانده ریاست‌جمهوری. این تحلیل بر اساس رفتارهای عمومی دونالد ترامپ است.