به مناسبت یکصدمین سالگرد امضای پیمان دوستی

صد سال پس از امضای عهدنامه مودت بین ایران و افغانستان

۰۲ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۷:۰۰ کد : ۲۰۰۴۱۶۳ نگاه ایرانی
بهرام امیراحمدیان در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: بخش بزرگی از مرزهای شرقی ایران با مهمترین همسایه ایران، یعنی کشور دوست و برادر افغانستان مشترک است که می توان آن را خراسان هم نامید، زیرا خورشید جهان تاب در آغاز از این سرزمین به سوی ایران زمین می تابد. بنا به سروده فخرالدین اسعد گرگانی در منظومه ویس و رامین: خراسان را بود معنی خور آیان/کجا از وی خور آید سوی ایران. چه خوش نامست و چه خوش آب خاکست/زمین و آب و خاکش هر سه پاکست. جالب آنکه زبان پشتو پر گویشورترین زبان این سرزمین در کنار زبان فارسی از خانواده زبانهای ایرانی، زبان باشندگان این سرزمین است. آموزش زبان پشتو در دانشگاههای ایران و زبان فارسی در دانشگاههای مناطق پشتونشین افغانستان می تواند به توسعه پیوندهای بین دوکشور کمک کند و به قوام و دوام عهدنامه مودت در سده های دیگر یاری رساند. 
صد سال پس از امضای عهدنامه مودت بین ایران و افغانستان

نویسنده: دکتر بهرام امیراحمدیان، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات اوراسیایی

دیپلماسی ایرانی: سال 1400 سالی است که صد سال از امضای عهد نامه مودت بین دولت ایران و دولت افغانستان سپری شده است. از آن زمان تا کنون دو کشور دوست و برادر، ایران و افغانستان، در درازنای این سده، فراز و نشیب فراوانی را طی کرده اند که اگرچه با قهر و آشتی روبرو بوده، ولی پیوند دوستی همچنان استوار بوده است. پیوندهای مستحکم دو کشور ایران و افغانستان از جنبه های گوناگون قابل تامل است. از منظر جغرافیایی، افغانستان بخشی از فلات ایران است، بخشی از قلمروهای ایران زمین در سیستان و بلوچستان و خراسان، از آبی که از کوههای هندوکش سرچشمه می گیرد، سیراب می شود. از نظر فرهنگی، بزرگان ایرانی بسیاری از حوزه تمدنی ایران، با سرزمین کنونی افغانستان در بلخ و هرات و غزنه و . . . پیوند دارند. در فضای شاهنامه فردوسی بخشهای بزرگی در قلمرو افغانستان صورت بندی می شود. دربار غزنویان موجب سرایش این بزرگترین شاهکار حماسی جهان است، که به راستی شناسنامه ملی ایرانیان است. خواجه عبدالله انصاری، همان پیرهرات، با مناجات نامه خود جهان اسلام را منور کرده است. مولانای بلخی این ستاره درخشان ادب فارسی، که مایه سربلندی سه ملت هم پیوند با این شخصیت برجسته ادب و عرفان یعنی افغانستان و ایران و ترکیه است، از بلخ برخاسته است و نام بلخ را پرآوازه کرده است. پرشمارند بزرگان علم و ادب که از سرچشمه های ادب و عرفان سیراب شده و معرفت آنان جهان ایرانی را در پرتو معرفت خود فراگرفته اند، از جمله آنان: انوری، عنصری بلخی، امام فخر رازی، عبدالرحمن جامی، رابعه بلخی، ناصرخسرو، سنائی غزنوی، شهید بلخی، رابعه بلخی، ابوشکور بلخی و تنی چند دیگر. کمال الدین بهزاد، نقاش پرآوازه دوره صفوی، زاده هرات و خفته در جوار پیرهرات، مایه افتخار هر دو ملت ایران و افغانستان است. دهها مفاخر ادبی دیگر ایران از این سرزمین برخاسته اند. چگونه می توان ایران را از افغانستان و افغانستان را از ایران جدا دانست؟ عهدنامه مودت یک سند تاریخی است که یک سده از امضای آن می گذرد، ولی ما سند تاریخی مستند دیگری داریم که هزار سال پیشتر گذشته مشترک تاریخی ما را به تصویر کشیده است و آن شاهنامه فردوسی است. 

آستانه انقلاب اسلامی در ایران همزمان شد با تجاوز ارتش سرخ شوروی به افغانستان. استقرار دهساله حکومت کمونیستی در افغانستان و روابط نزدیک با شوروی، موجب خسارتهای سنگین به ساختارهای اجتماعی و اقتصادی افغانستان شد. ایران در کنار پاکستان، همسایه جنوبی افغانستان، پناهگاهی شد برای مهاجران جنگی افغانستان و از آن زمان، بیش از چهار دهه ایران خانه دوم نسل اول و خانه نخست نسل دوم افغان های مقیم ایران شد. ایران در بین کشورهای همسایه نخستین کشوری بود که مرزهای خود را به روی مهاجران افغان گشود و پناهندگان در پهنه ایرانزمین همچون سرزمین مادری آنها را در خود پناه داد. یکی از دلایل مهم فروپاشی شوروی اشغال افغانستان بود، زیرا روسها نیز مانند انگلیسیها نتوانستند در برابر مقاومت نیروهای ملی افغان تاب مقاومت بیاورند و ناگزیر این کشور را ترک کردند. این حوادث سبب برهم خوردن تعادل اجتماعی و سیاسی و اقتصادی افغانستان شد و نیروهای مولد افغان با مهاجرت از افغانستان در دیگر کشورها نیروی ارزان و کارامدی را تشکیل دادند. 

در دوره جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، در کنار کمبودها و کاستی های ناشی از جنگ که ملت ایران ناگزیر به تحمل ریاضتهایی بودند، با این حال برادران و خواهران افغانی ساکن ایران همچون شهروندان ایرانی از نعمت حیات برخوردار بودند و در غم و شادی ملت ایران شریک. 

بخش بزرگی از مرزهای شرقی ایران با مهمترین همسایه ایران، یعنی کشور دوست و برادر افغانستان مشترک است که می توان آن را خراسان هم نامید، زیرا خورشید جهان تاب در آغاز از این سرزمین به سوی ایران زمین می تابد. بنا به سروده فخرالدین اسعد گرگانی در منظومه ویس و رامین: خراسان را بود معنی خور آیان/کجا از وی خور آید سوی ایران. چه خوش نامست و چه خوش آب خاکست/زمین و آب و خاکش هر سه پاکست. جالب آنکه زبان پشتو پر گویشورترین زبان این سرزمین در کنار زبان فارسی از خانواده زبانهای ایرانی، زبان باشندگان این سرزمین است. آموزش زبان پشتو در دانشگاههای ایران و زبان فارسی در دانشگاههای مناطق پشتونشین افغانستان می تواند به توسعه پیوندهای بین دوکشور کمک کند و به قوام و دوام عهدنامه مودت در سده های دیگر یاری رساند. 

در فصل دوم عهد نامه مودت قید شده است که: «طوائف و ایلاتی که سابقاً از افغانستان به ایران آمده‌اند اعم از بربری و غیره کمافی‌السابق تبعه ایران می‌باشند. بربریهایی که قصد مسافرت به‌خاک افغانستان را داشته باشند بدون آن که تذکره‌های خود را به امضای مأمورین افغانستان مقیمین ایران برسانند حق ورود به خاک افغانستان را‌ نخواهند داشت. طوائف سرحدنشین که در خاک دولتین ییلاق و قشلاق می‌نمایند در مدت توقف در خاک ایران با آنها معامله تبعه ایران و در مدت‌توقف در افغانستان معامله تبعه افغانستان خواهد شد».

نان «بربری» که اکنون مردمی ترین و رایجترین نان ایران است، با این قوم در پیوند است، در حالی که در افغانستان به نانی که در ایران بربری نام دارد «پنجه کش» می گویند، نامی که در برخی استانها از جمله زنجان ترک زبان و مازندران کاربرد دارد. 

ایران و افغانستان نه تنها بر اساس مفاد عهدنامه مودت، بلکه بر اساس جغرافیا، فرهنگ و مهمتر از همه زبان و دین با یکدیگر در پیوند هستند. جشن نوروز عنصر وحدت بخش و حیات بخش حوزه تمدنی ایران، ملتهای مسلمان منطقه را به یکدیگر پیوند می دهد به طوری که در مزارشریف افغانستان بزرگترین مراسم جشن نوروزی این حوزه در آنجا برگزار می شود. 

اکنون بیش از هر زمان دیگر هر دو ملت ایران و افغانستان نیازمند نگاهی دگرگونه به آینده ای هستند که آنها را به سوی برنامه ریزی و بهره گیری از توانهای یکدیگر فرا می خواند. ایران علاقه مند است که همسایه هم پیوند خود در شرق با تکیه بر نیروی انسانی کوشا و فعال و سرزمینی غنی از مواهب طبیعی با فائق آمدن بر ناآرامی ها، بتواند زخمهای چهل ساله خود را مداوا کند.   
 

کلید واژه ها: ایران و افغانستان ایران جمهوری اسلامی ایران افغانستان پیمان دوستی ایران و افغانستان


( ۲ )

نظر شما :

پوهنتون ۰۲ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۸:۰۸
زمان آن فرا رسیده که تبلیغات ناروا ضد ایران و ایرانی در افغانستان و تبلیغات ضد اتباع خراسان شرقی یا افغانستان کنونی در ایران متوقف شود. در افغانستان اشرف غنی ،کرزی، و همفکرانشان و حزب افغان ملت شدیدا ضد ایران و پاکستان و ضد پنجابی ها پروپاگند میکنند‌ و دشمن مردم افغانستان معرفی میکنند. دشمن مردم افغانستان پاکستان ،پنجابی و ایران و ایرانی نیست بلکه پان اوغانیست های بیماریست که در دستگاه دولت نفوذ کرده اند.
Jamalodin ۰۲ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۹:۴۳
خبری هست؟!
اجمل خان ۰۲ مرداد ۱۴۰۰ | ۲۰:۰۵
با کمال تاسف طی بیش از ۲۰ سال گذشته کسانی در افغانستان در راس حاکمیت بوده اند که سر شان در واشنگتن و دم شان در لندن بوده و در این دو دهه تا توانسته اند بر علیه ایران تبلیغات سو کرده اند و ادامه دارد. از کرزی تا غنی وظیفه دارند که تخم دشمنی با ایران و ایرانی بپاشند. دشمنی با زبان فارسی چیزی جدیدی نیست.
تتو وال ۰۲ مرداد ۱۴۰۰ | ۲۱:۳۱
اگر این دیوانه های مریض قبیله پرست بگذارند که این مودت ادامه پیدا کند. این قوم یاجوج و ماجوج سرطان منطقه بیش از ۳۰ سال است که منطقه را به آشوب کشیده اند نه پاکستان از شر این قوم در امان است و نه ایران و نه خراسان شرقی (افغانستان کنونی).
Cartilage ۰۴ مرداد ۱۴۰۰ | ۰۹:۵۷
از یک زاویه به قضیه نگاه کردن خطاست! فقط دولت افغانستان مقصر نیست. برخی ایرانی ها هم در این قضیه شریک هستند. دیگه بروید خودتان از افغان هایی که به ایران بودند بپرسید...
دکتر کورش داریوشیان ۰۵ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۵:۵۲
خیلی عجیب است، کله هر آذربایجانی را که نگاه می کنی پر از بادهای پان ایرانیستی است. باد پانفارسیسم در ولایت خود اینها به کله شان میزند یا وقتی که به تهران مهاجرت می کنند؟
پان فارس وجود ندارد ۰۵ مرداد ۱۴۰۰ | ۱۸:۰۰
پان فارس وجود ندارد، فارس نمی تواند پان داشته باشد ، همدلی و همزبانی و دفاع در برابر حملات ناجوانمردانه پان نیست بلکه حق مشروع است، اگر دو نفر با زبان فارسی از دو مرز سیاسی متفاوت ابراز همدردی و هم زبانی کردند این به معنی دشمنی با سایر السنه نیست، ولی دشمن اینجا تلاش دارد که آنرا پان فارس نمایش بدهد.