آیا کره جنوبی بخشی از راه حل است؟
شکاف پدافند موشکی اروپا
نویسنده: لامی کیم، پژوهشگر روابط بینالملل و مطالعات امنیتی و صاحب کرسی «کره در فناوریهای پیشرفته، امنیت ملی و دفاع» در انستیتو بین المللی مطالعات استراتژیک
دیپلماسی ایرانی: با قابل تشخیص شدن افزایش عدم قابلیت اتکای ایالات متحده به عنوان تأمینکننده دفاعی، اروپا با شکافی در پدافند هوایی و موشکی خود مواجه است. کره جنوبی در موقعیتی مناسب قرار دارد تا بخشی از نیازهای دفاعی اروپا را تأمین کند.
در حالی که تقاضا برای توانمندی پدافند هوایی و موشکی در اروپا در سالهای اخیر بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است، عرضه چنین سامانههایی نتوانسته همگام با آن پیش برود. ایالات متحده که اروپا مدتها برای سامانههای پیشرفته پدافند موشکی به آن متکی بوده، با محدودیت های فزایندهای هم در ظرفیت و هم – احتمالاً – در تمایل خود برای پاسخگویی به نیازهای اروپا مواجه است. شکاف توانمندی اروپا میتواند تا حدی توسط کره جنوبی پر شود.
شکاف پدافند موشکی اروپا
پس از دههها غفلت نسبی در پی جنگ سرد، پدافند هوایی و موشکی از زمان تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین دوباره به صدر دستور کار امنیتی اروپا بازگشته است. ذخایر بهطور چشمگیری کاهش یافتهاند، زیرا برخی کشورهای اروپای غربی و مرکزی – از جمله آلمان، هلند، رومانی و اسپانیا – سامانههای پاتریوت ساخت شرکت ریتون (Raytheon) آمریکا را پس از آغاز جنگ به اوکراین منتقل کردند. همزمان، بسیاری از کشورهای اروپای شرقی نیز در تلاش بودهاند سامانههای قدیمی دوران شوروی را کنار بگذارند، که این امر تقاضا را بیش از پیش افزایش داده است. در چنین زمینهای، پدافند هوایی و موشکی یکی از هفت حوزه حیاتی توانمندی است که در «سند دفاعی اروپا ۲۰۲۵ – آمادگی ۲۰۳۰» بهعنوان نیازمند اقدام فوری برای پر کردن شکافهای موجود شناسایی شده است. برای پاسخ به نیازهای فوری، دولتهای اروپایی هزینههای سنگینی-گزارششده در حدود ۵۰ میلیارد دلار از سال ۲۰۲۲-عمدتاً صرف سامانههای آمریکایی کردهاند.
با این حال، این انتظار که ایالات متحده همچنان بتواند تمام نیازهای اروپا را تأمین کند، ممکن است به طور فزایندهای غیر واقع بینانه باشد. با تمرکز راهبردی بلندمدت واشینگتن بر منطقه هند – اقیانوس آرام و درگیری فعلی آن در خاورمیانه، اروپا در بهترین حالت به یک اولویت امنیتی درجه سوم تبدیل شده است. تردیدهای دیرینه رئیسجمهور دونالد ترامپ نسبت به ناتو، همراه با تنشهای اخیر بر سر واکنش اروپا به عملیات نظامی آمریکا علیه ایران، تنها به تقویت این تردید در اروپا انجامیده است که آیا واشینگتن همچنان یک ضامن امنیتی قابل اتکا باقی میماند یا نه. گزارشهای اخیر درباره برنامه آمریکا برای خروج حدود ۵٬۰۰۰ نیروی نظامی از آلمان و احتمال لغو توافق ۲۰۲۴ برای استقرار یک یگان چندحوزهای در آلمان – شامل موشکهای دوربرد – نیز بر این نگرانیها افزوده است.
حتی بدون تنشهای سیاسی نیز توانایی واشینگتن برای تأمین اروپا بهطور فزایندهای محدود شده است. بخشهایی از پایگاه صنعتی دفاعی آمریکا پیشتر به دلیل حمایت از جنگهای اوکراین و اسرائیل تحت فشار قرار داشتند. عملیاتهای نظامی بعدی آمریکا علیه ایران نیز ذخایر حیاتی موشکی را بیش از پیش کاهش داد. تا ۲۰٪ از رهگیرهای Sm-3 و ۲۰ تا ۵۰٪ از موشکهای سامانه دفاع ارتفاع بالای تاد (THAAD) در درگیری ژوئن ۲۰۲۵ میان آمریکا و اسرائیل با ایران مصرف شد. عملیات «خشم حماسی» که در فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد نیز ذخایر آمریکا و کشورهای خاورمیانه را بیش از پیش کاهش داد. بر اساس یک برآورد، کشورهای حاشیه خلیج فارس حدود ۸۰۰ رهگیر پاتریوت مصرف کردند. برای درک مقیاس این موضوع، شرکت لاکهید مارتین در سال ۲۰۲۵ تنها ۶۲۰ رهگیر پاتریوت تولید کرده بود. کاهش موجودیها باعث شد آمریکا در اوایل ۲۰۲۶ سامانههای پاتریوت را از کره جنوبی به خاورمیانه منتقل کند.
در چنین شرایطی، آمریکا احتمالاً پیش از پاسخگویی به تقاضای خارجی، بر بازسازی ذخایر خود تمرکز خواهد کرد. حتی زمانی که صادرات از سر گرفته شود، شرکای خلیج فارس ممکن است در اولویت قرار گیرند و اروپا میتواند در انتهای صف قرار گیرد.
شکاف توانمندی حاصل، به ویژه در حوزه پدافند موشکی بالستیک میان برد و دوربرد، جدی است. اروپا عمدتاً به سامانه پاتریوت ساخت آمریکا متکی بوده است. آلمان سامانه پدافند دوربرد آرو ۳ (Arrow3) را خریداری کرده که توسط صنایع هوافضای اسرائیل (Israel Aerospace Industries) با همکاری بوئینگ توسعه یافته است، اما این تنها بخش کوچکی از ظرفیت مورد نیاز اروپا را پوشش میدهد. سامانه دفاع هوایی ناحیهای پیشرفته NASAMS که بهصورت مشترک توسط نروژ و آمریکا توسعه یافته، در برابر موشکهای کروز، هواگردها و بسیاری از پهپادها مؤثر است، اما در برابر تهدیدات بالستیک پیشرفته کارایی ندارد. به همین ترتیب، سامانه آلمانی IRIS-T SLM عمدتاً برای دفاع هوایی در برابر موشکهای کروز و پهپادها طراحی شده است، نه تهدیدات بالستیک سطح بالا. اروپا یک جایگزین برای پاتریوت دارد-سامانه SAMP/T که توسط کنسرسیوم فرانسوی-ایتالیایی Eurosam (شامل MBDA و Thales) توسعه یافته است-اما این سامانه فروش بسیار کمتری نسبت به رقیب آمریکایی خود داشته و ظرفیت تولید آن نیز محدود باقی مانده است.
آیا کره جنوبی میتواند کمک کند؟
نیاز فوری اروپا به سامانههای پدافند هوایی میتواند فرصتهای بیشتری را برای کره جنوبی به منظور کسب قراردادهای فروش در این قاره فراهم کند. اگرچه کره جنوبی هنوز بهطور کامل وارد بازار سامانههای دفاع موشکی اروپا نشده است، اما پیشتر توانایی خود را در تحویل سریع سامانههای متعارف بزرگ به اثبات رسانده است. این کشور با تأمین تانک، هویتزر و هواپیما برای لهستان، همچنین انعقاد قراردادهایی با رومانی و نروژ برای هویتزرهای K9 و خودروهای پشتیبانی و بارگذاری مجدد مهمات K10، و نیز با نروژ و استونی برای سامانههای راکتانداز چندگانه Chunmoo، جایگاه خود را بهعنوان یک تأمینکننده قابلاعتماد نشان داده است. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ مؤسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم (SIPRI)، کره جنوبی در بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، پس از ایالات متحده، دومین تأمینکننده بزرگ تسلیحات عمده برای اعضای اروپایی ناتو بوده است.
سامانه موشکی زمینبههوای میانبرد Cheongung-II کره جنوبی که بهطور مشترک توسط شرکتهای LIG Nex1، Hanwha Systems و Hanwha Aerospace تولید میشود، نخستین تجربه عملیاتی موفق خود را در خاورمیانه پشت سر گذاشته است. امارات متحده عربی در سال ۲۰۲۲ این سامانه را سفارش داد. دو سامانه در اوایل سال ۲۰۲۶، اندکی پیش از آغاز درگیری ایران، مستقر شدند و بنا بر گزارشها توانستند به نرخ موفقیت بیش از ۹۶ درصد در رهگیری اهداف دست یابند؛ موفقیتی که توجه گسترده بینالمللی را به خود جلب کرد. سومین سامانه نیز بهصورت فوری و در قالب یک تحویل اضطراری ارسال شد. سفارشهای اضافی عربستان سعودی و عراق که در سال ۲۰۲۴ ثبت شدهاند، همچنان در انتظار تحویل هستند.
یکی از مزیتهای سامانههای کره جنوبی، سهم بسیار بالای تولید داخلی آنهاست که حدود ۹۵ درصد برآورد میشود. این ویژگی، آسیبپذیری در برابر اختلالات زنجیره تأمین و محدودیتهای صادراتی را کاهش میدهد و در عین حال به پایین نگه داشتن هزینههای تولید کمک میکند.
در آینده، سامانه L-SAM کره جنوبی که گاهی از آن بهعنوان معادل کرهای سامانه THAAD یاد میشود، میتواند پس از آمادگی کامل برای استقرار - که انتظار میرود تا سال ۲۰۲۸ محقق شود- جذابیت این کشور را بهعنوان تأمینکننده سامانههای دفاع موشکی لایه بالاتر افزایش دهد.
با این حال، چالشهایی نیز وجود دارد. یکی از نگرانیها این است که آیا شرکتهای دفاعی کره جنوبی خواهند توانست به تقاضای اضافی پاسخ دهند یا خیر؛ زیرا افزایش سفارشها ممکن است ظرفیت تولید آنها را تحت فشار قرار دهد. با این وجود، نرخ فعلی بهرهبرداری از کارخانهها هنوز پایینتر از حداکثر ظرفیت است و شرکت LIG Nex1 در حال گسترش تأسیسات تولید داخلی خود است. افزون بر این، شرکت Hanwhaنیز در حال توسعه ظرفیت تولید در اروپا، از جمله از طریق احداث کارخانههای جدید در لهستان و رومانی است. هرچند این تأسیسات در حال حاضر برای تولید موشکهای رهگیر طراحی نشدهاند، اما میتوانند در آینده برای این منظور نیز تطبیق داده شوند؛ اقدامی که میتواند ظرفیت تولید را بهطور چشمگیری افزایش داده و زمان تحویل به مشتریان اروپایی را کاهش دهد.
با این حال، مانع اساسیتر به سیاست صنعتی اروپا برای احیای پایگاه صنایع دفاعی خود بازمیگردد. ابتکار Security Action for Europe (SAFE) اتحادیه اروپا که در ماه مه ۲۰۲۵ تصویب شد، مبلغ ۱۵۰ میلیارد یورو را برای تقویت صنایع دفاعی این قاره اختصاص داده است. برای واجد شرایط بودن جهت دریافت وام در چارچوب این برنامه، پروژهها باید شرط تولید دستکم ۶۵ درصد از محصول در داخل اتحادیه اروپا را رعایت کنند؛ شرطی که عملاً تولید داخلی را در اولویت قرار میدهد. از آنجا که کره جنوبی در برنامه SAFE مشارکت ندارد، سامانههای این کشور برای خریدهایی که از محل منابع مالی اتحادیه اروپا تأمین میشوند، جذابیت کمتری خواهند داشت.
برقراری یک توازن
اروپا با یک دوراهی مواجه است. از یک سو، باید پایگاه صنعتی-دفاعی خود را بازسازی و تقویت کند تا در بلندمدت به خودمختاری دست یابد. از سوی دیگر، باید شکافهای فوری توانمندی در حوزه پدافند موشکی را برطرف کند. این اهداف متضاد نیستند، اما نیازمند ایجاد توازن میان آنها هستند.
اگرچه اروپا اراده سیاسی قدرتمندی از خود نشان داده و منابع مالی قابلتوجهی را برای تقویت توانمندیهایش اختصاص داده است، این تلاشها بهطور خودکار به افزایش سریع تولید صنعتی تبدیل نمیشوند. در کوتاهمدت، شرکای خارجی مانند کره جنوبی در موقعیت مناسبی قرار دارند تا به اروپا کمک کنند آمادگی خود را افزایش دهد و وابستگی خود به ایالات متحده را کاهش دهد.
منبع: انستیتو بین المللی مطالعات استراتژیک / ترجمه: معین نیک طبع
نظر شما :