جهان در ۲۰۲۶ متحول شده است

نویسنده: محمد زروک آهی

دیپلماسی ایرانی: سال ۲۰۲۶ را می‌توان یکی از نقاط عطف تاریخ انرژی جهان دانست. طی یک قرن گذشته، نفت تنها یک منبع انرژی نبود؛ بلکه یکی از پایه‌های قدرت اقتصادی، امنیت ملی و روابط بین‌الملل محسوب می‌شد. اما امروز تحولات فناوری، الزامات زیست‌محیطی و تغییر الگوهای مصرف، جهان را به سمت نظم جدیدی سوق داده است که در آن انرژی‌های تجدیدپذیر، ذخیره‌سازی برق و فناوری‌های پاک نقش پررنگ‌تری ایفا می‌کنند.

برای کشورهایی مانند ایران، شناخت این تحولات یک ضرورت راهبردی است؛ زیرا جایگاه آینده کشورها به نحوه مواجهه آنها با این گذار وابسته خواهد بود.

چرا ۲۰۲۶ اهمیت دارد؟

سه تحول اساسی، جهان را وارد مرحله‌ای تازه کرده است:

کاهش هزینه تولید برق خورشیدی و بادی و افزایش رقابت‌پذیری آن با سوخت‌های فسیلی.

پیشرفت فناوری باتری‌ها و ذخیره‌سازی انرژی.

گسترش سیاست‌های کاهش انتشار کربن و توسعه حمل‌ونقل برقی.

مجموع این روندها نشان می‌دهد که جهان از وابستگی به یک منبع انرژی به سمت تنوع‌بخشی به منابع قدرت حرکت می‌کند.

نظم جدید انرژی

در نظم نوین، تنها نفت تعیین‌کننده قدرت نخواهد بود. مواد معدنی راهبردی مانند لیتیوم، کبالت، مس و عناصر خاکی کمیاب به دارایی‌های ژئوپلیتیکی تبدیل شده‌اند و برق نیز به یکی از ابزارهای مهم قدرت اقتصادی و سیاسی بدل می‌شود.

در عین حال، امنیت انرژی همچنان اهمیت خود را حفظ خواهد کرد. آینده انرژی جهان نه حذف کامل نفت و گاز، بلکه ایجاد ترکیبی متوازن از منابع مختلف انرژی است.

نفت؛ پایان یا تغییر نقش؟

شواهد نشان می‌دهد جایگاه نفت در اقتصاد جهانی در حال تغییر است. رشد خودروهای برقی و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پاک این روند را تقویت کرده‌اند. با این حال، نفت همچنان در صنایع پتروشیمی، حمل‌ونقل سنگین و برخی فعالیت‌های صنعتی نقش مهمی خواهد داشت.

بنابراین، سخن گفتن از «تغییر جایگاه نفت» واقع‌بینانه‌تر از اعلام «پایان نفت» است.

نقش نخبگان و پژوهشکده‌ها

در این دوران گذار، نخبگان، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی می‌توانند با تدوین نقشه راه انرژی، شناسایی فرصت‌ها و ارائه سناریوهای بومی به تصمیم‌گیری‌های ملی کمک کنند.

نگاه کارآمد، انتخاب میان نفت یا انرژی پاک نیست؛ بلکه بهره‌گیری هوشمندانه از هر دو برای تأمین منافع ملی است.

فرصت ایران

ایران به‌طور همزمان از منابع غنی نفت و گاز، ظرفیت بالای انرژی خورشیدی و بادی و موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز برخوردار است. این ظرفیت‌ها می‌توانند زمینه‌ساز نقش‌آفرینی مؤثر کشور در نظم جدید انرژی باشند.

سه اولویت مهم در این مسیر عبارت‌اند از:

۱.  توسعه کریدورهای تبادل برق با کشورهای همسایه؛

۲.  سرمایه‌گذاری در فناوری‌های مرتبط با هیدروژن پاک؛

۳.  جذب سرمایه و فناوری در حوزه انرژی‌های نو.

هدف، کنار گذاشتن نفت نیست؛ بلکه تبدیل مزیت‌های انرژی ایران به مجموعه‌ای متنوع از ظرفیت‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی است.

جمع‌بندی

جهان در حال ورود به عصر جدیدی از رقابت و همکاری انرژی است. کشورهایی که سریع‌تر خود را با این تحولات تطبیق دهند، سهم بیشتری از فرصت‌های اقتصادی و راهبردی آینده خواهند داشت.

ایران نیز می‌تواند با تکیه بر ظرفیت‌های کم‌نظیر خود، از یک بازیگر سنتی بازار انرژی به یکی از بازیگران مؤثر نظم نوین انرژی در منطقه تبدیل شود.

آینده انرژی نه در انتخاب میان نفت و انرژی پاک، بلکه در مدیریت هوشمندانه گذار میان این دو نهفته است.