اولویت ایران و اوکراین پس از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا

دیپلماسی ایرانی: پس از شکست سیاسی خیره‌کننده هفته گذشته در داخل کشور، دولت ترامپ در جست‌وجوی راه‌های جدید برای خاتمه دادن به جنگ‌های فاجعه‌بار در اوکراین و ایران است.

با توجه به خشم عمومی نسبت به جنگ یافتن یک مسیر خروج از جنگ با ایران فوری‌ترین و دشوارترین چالش است. دونالد ترامپ تهدید کرده که اقدام نظامی را از سر خواهد گرفت، و وزیر دفاع پت هگست برای احتمال تشدید آماده شده است. اما وزیر خزانه‌داری اسکات بسنت، با حمایت ترامپ، به چین مراجعه کرده و از پکن خواسته است تا از نفوذ خود بر ایران برای پایان دادن به جنگ استفاده کند. به گفته یک مقام مطلع آمریکایی، چین آن پیام را به تهران منتقل کرده است.

دیپلماسی دولت در قبال ایران تحت رهبری معاون رئیس‌جمهور جی. دی ونس بوده است، که ماه گذشته نامه‌ای سازش‌جویانه به رئیس شورای امنیت ملی سخت‌گیر ایران، محسن رضایی، ارسال کرد؛ او در اظهارات این هفته خود جنگ را مقصر شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانست. این موضع از سوی منتقدان ونس مورد حمله قرار گرفت، اما بر اساس گفته علی الثوادی، مقام قطری که به عنوان واسطه کاخ سفید با تهران عمل کرده است، در خاورمیانه برای او امتیازاتی به همراه داشت.

جست‌وجو برای یک مسیر خروج از ایران

«رهبران ایرانی منتظرند ببینند آیا این انتخابات واقعاً رفتار آمریکایی‌ها را تغییر داده است یا نه»، الثوادی روز جمعه به من گفت. «آنها نامه ونس را به عنوان یک حرکت احترام‌آمیز دیدند و قدردان بودند که ونس گفت جنگ یک اشتباه بود. اکنون آنها می‌خواهند ایالات متحده در مسئله‌ای که ظاهراً دمکرات‌ها و جمهوری‌خواهان را کنار هم قرار می‌دهد، عمل کند. همانند متحدان آمریکا در اروپا و خلیج، رهبران ایرانی می‌خواهند اطمینان یابند که آمریکا قابل اتکاست.»

مذاکرات صلح ترامپ به اوکراین می‌رسد

اوکراین هم در نقطه حساسی قرار دارد، زیرا کیف و مسکو وارد نبرد زمستانی دیگری می‌شوند که می‌تواند هر دو طرف را ویران کند. تحولات دیپلماتیک اخیر تا حدی دلگرم‌کننده‌اند. جرد کوشنر، نماینده ویژه ترامپ یک نشست سه‌جانبه ترتیب داده است که سه‌شنبه در ابوظبی برگزار شد، جایی که نمایندگانی از ایالات متحده، اوکراین و روسیه مذاکراتی را درباره سازش‌های لازم برای رسیدن به یک آتش‌بس آغاز کردند.

کوشنر پیشبرد خود برای آتش‌بس در اوکراین را با فراخوانی برای گفت‌وگوهای چندجانبه وسیع‌تر بین روسیه و اروپا درباره امنیت پساجنگ قاره پیوند داده است. به گفته یک مقام آشنا با مذاکرات، مدل کوشنر شورای ناتو-روسیه است که پس از جنگ سرد تأسیس شد اما در ۲۰۱۴ پس از تهاجم روسیه به اوکراین و الحاق کریمه معلق شد.

کوشنر در بیانیه‌ای که پنج‌شنبه شب در X منتشر شد گفت امیدوار است کشورهای اروپایی «به فرمت چندجانبه وسیع‌تری با مشارکت مستقیم خود منتقل شوند.» او اهداف کلی خود را فهرست کرد: «مشورت‌های امنیتی دائمی، ارتباطات قابل‌اطمینان در بحران، شفافیت نظامی بیشتر، تدابیر متقابل برای کاهش خطرات تشدید، و چارچوبی پایدار برای امنیت و ثبات بلندمدت اروپا.»

اروپا دنباله‌ای متفاوت را پیش می‌برد

مقامات اروپایی به من جمعه گفتند که آنها آماده دیالوگ با روسیه هستند اما تنها پس از تحقق آتش‌بس در اوکراین با یک چارچوب امنیتی موافقت خواهند کرد. «هر دو مسیر فعال هستند»، یک مقام مطلع از یک هم‌پیمان نزدیک ایالات متحده پیام داد. اما آن مقام هشدار داد: «توافق صلح اوکراین باید قبل از توافق بر معماری امنیتی تعیین شود.»

یک مقام ارشد از کشور کلیدی اروپایی دیگر در پیامی توضیح داد: «برای ما در این رویکرد ریسک‌های زیادی وجود دارد، اما بهتر است وارد این رویکرد بشویم تا آن را نادیده بگیریم. رویکرد ما هنوز این است که این مسائل تنها پس از جنگ قابل بحث هستند. … مذاکرات آسان نخواهد بود.» این مقام تأکید کرد که هرچند رهبران کلیدی اروپایی از تلاش کوشنر حمایت می‌کنند، اما در «اتحاد گسترده در اروپا» این ایده وجود دارد که آتش‌بس باید مقدم بر هر گفت‌وگوی اروپا-روسیه باشد.

این توالی‌بندی موضوع محوری خواهد بود. کوشنر خواستار فرآیندی همزمان است، به‌گونه‌ای که به‌نوعی هر دو مسیر هم‌زمان به نتیجه برسند. اروپا، که در کنار اوکراین ایستاده است، اصرار دارد که مسیر آتش‌بس اول بیاید.

سرعت‌های سیاسی علیه مسکو

گفته می‌شود رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین در دیدار ۲۱ اکتبر با نماینده دیگر فرستاده ایالات متحده، استیو ویتکاف، در سن پترزبورگ که کوشنر از طریق ویدئو به آن پیوست از طرح امنیت سراسری اروپا استقبال کرده است. ترامپ روز پنج‌شنبه با فرستاده پوتین، کریل دیمتریف، در کاخ سفید دیدار کرد. رئیس‌جمهور پس از آن خودستایی کرد که او نزدیک به امضای «یک توافق بزرگ و زیبا» شامل اوکراین و «تمام اروپا» است. با توجه به آنچه جمعه از مقامات اروپایی شنیدم، این موضوع برای آنها خیلی زودهنگام است.

هم‌زمان که ترامپ با روسیه و اوکراین سروکار دارد، باید با واقعیت پس از انتخابات نیز روبه‌رو شود: توانایی او برای تحویل دادن توافق صلحی به سود پوتین در حال کاهش است—و احتمال افزایش حمایت بیشتر آمریکا از اوکراین در حال افزایش است. کنگره جدید احتمالاً در هر دو مجلس اکثریت‌های دوحزبی طرفدار اوکراین را خواهد داشت.

در ژانویه، دموکرات‌ها آرای لازم برای تحریم‌های شدیدتر علیه کرملین و سلاح‌های بیشتر برای کی‌یف را خواهند داشت. و با حمایت جمهوری‌خواهان که کمتر از ترامپ ترسیده خواهند بود، این اکثریت‌ها حتی ممکن است از مصونیت در برابر وتو برخوردار شوند. یک فهرست از کارها علیه روسیه عبارتند از: کنگره می‌تواند دوباره تحریم‌های جدید روسیه را که ترامپ ماه گذشته تعلیق کرد، از سر گیرد. می‌تواند خرید نفت دیزل از روسیه را متوقف کند. می‌تواند فروش‌های جدید تسلیحاتی به اوکراین را برای حملات تهاجمی علیه اهداف روسیه و دفاع در برابر موشک‌های روسی مجاز کند.

مذاکرات صلح ترامپ و اهرم کنگره

با آغاز مذاکرات در ابوظبی، دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان می‌توانند با ارائه حفاظت جدید برای شهرهای اوکراین در این زمستان به این کشور اهرم بدهند. بهترین راه فشار آوردن به استارلینک ایلان ماسک برای گسترش پوشش آن به داخل روسیه است تا پهپادهای اوکراینی بتوانند از این فناوری برای هدف قرار دادن پرتابگرهای موشک بالستیک متحرک روسیه استفاده کنند. با توجه به اینکه ذخایر موشک‌های پاتریوت تقریباً به پایان رسیده است، اوکراین راه دیگری برای شکست دادن این موشک‌ها ندارد. در ازای این قدرت جدید برای حفاظت از غیرنظامیان، کی‌یف ممکن است موافقت کند که به زدن پالایشگاه‌های روسیه خاتمه دهد، همان‌طور که ترامپ خواسته است.

در همین حال، بسنت مدیریت روابط آمریکا و چین را همچنان ادامه داده است در حالی که ترامپ به سومین اجلاس سالانه خود با رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ نزدیک می‌شود. ترامپ هنگام دیدار با شی در واشنگتن در سپتامبر از او درباره ایران کمک خواست، و یک مقام مطلع آمریکایی به من گفت که شی به طور خصوصی به او گفت که موافق است ایران هرگز نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد. این مسئله هنگام دیدار آنها در ۱۸ نوامبر در شنژن دوباره مطرح خواهد شد. پوتین نیز در این نشست شرکت خواهد کرد، و طبق گفته آن مقام چینی‌ها اصرار دارند که جلسه «خوب فیلم‌نامه‌نویسی شده» باشد.

ریاست‌جمهوری ضعیف‌تر در عرصه بین‌المللی

انتخابات در خارج از کشور نیز همان‌قدر که در داخل پیامد دارد، اثرگذار است. اوکراین با شکست ترامپ تا حدی اهرم به دست آورد؛ بقیه اروپا نیز همین‌طور؛ احتمالاً ایران هم همین‌طور. روسیه مقداری از زمین را از دست داد، در حالی که چین بدون تغییر باقی ماند. اما یک رئیس جمهوری زخمی آمریکا را دست کم برای دو سال آینده در صحنه جهانی نیز ضعیف‌تر می‌کند.

مثل بیشتر رؤسای‌جمهوری که ماه‌های آخر دولت خود را می‌گذرانند، احتمالاً ترامپ زمان بیشتری را به سیاست خارجی اختصاص خواهد داد، جایی که قدرت او با محدودیت کمتری روبه‌روست. اگر او بخواهد به‌عنوان صلح‌ساز به یاد آورده شود، وظایف پیشِ رو به‌وضوح مشخص‌اند—ایران و اوکراین. دموکرات‌ها باید او را به انجام کارهای درست ترغیب کنند.

منبع: فارن پالسی / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱