دو همسایه‌ای که حدود منافع یکدیگر را درک می‌کنند

رقابت بی‌صدای ایران و ترکیه در جهان عرب

۰۵ دی ۱۳۹۹ | ۱۰:۰۰ کد : ۱۹۹۸۳۴۳ اخبار اصلی خاورمیانه
ترکیه و ایران برای توسعه نفوذ خود در سرزمین های عربی از ابزارهای متفاوتی استفاده کرده اند. نفوذ ایران با گرایشی ایدئولوژیک همراه بوده در حالی که چشمداشت های ترکیه با رویکردی اقتصادی همراه بوده است. ترکیه و ایران به رغم رقابت بیصدا، با یکدیگر هماهنگ هستند هرچند تفاوت چشمگیری در موضع گیری ظاهری هر یک از آنها در قبال اسرائیل وجود دارد.
رقابت بی‌صدای ایران و ترکیه در جهان عرب

نویسنده: مصطفی الفقی، استاد علوم سیاسی و سفیر اسبق مصر در انگلیس و هند

دیپلماسی ایرانی: ایران و ترکیه طی دست کم دو دهه اخیر در یک رقابت تنگاتنگ اما بی تنش به سر برده اند. کسی که ماهیت روابط ترکیه و ایران را زیر نظر داشته باشد شاهد ثبات این روابط در چند قرن اخیر خواهد بود یا دست کم برخوردی بین این دو ملت همسایه روی نداده است هرچند دو طرف رقابتی پنهان با یکدیگر در سرزمین های عربی داشته اند. از مصر تا عراق و سوریه و حتی کشورهای عربی جنوب خلیج ]فارس[ ایران و ترکیه رقبای هم محسوب می شوند. این مساله سبب شده است تا دو کشور در قامت قدرت های منطقه ای اما رقیب ظهور کنند.

ترکیه و ایران برای توسعه نفوذ خود در سرزمین های عربی از ابزارهای متفاوتی استفاده کرده اند. نفوذ ایران با گرایشی ایدئولوژیک همراه بوده در حالی که چشمداشت های ترکیه با رویکردی اقتصادی همراه بوده است. ترکیه و ایران به رغم رقابت بیصدا، با یکدیگر هماهنگ هستند هرچند تفاوت چشمگیری در موضع گیری ظاهری هر یک از آنها در قبال اسرائیل وجود دارد.

ترکیه و ایران به یکدیگر از روزنه منطق همگرایی جغرافیایی و خویشاوندی تاریخی نگاه می کنند. اختلافات آنها در میزان کارکشتگی و حفظ آرامش است. به عنوان مثال، تهران و آنکارا با یکدیگر در خصوص بحران سوریه اختلاف نظر دارند ولی توانسته اند این اختلاف نظر را مدیریت و هر کدام دیدگاه خود را حفظ کنند. برای همین هم شاهدیم در روند آستانه پشت یک میز می نشینند و مذاکره می کنند.

می توان روابط ایران و ترکیه را روابطی مستحکم توصیف کرد که نتیجه تجربیات تاریخی و عبرت های برگرفته از کشمکش های گذشته است. آنها توانستند ساختاری را در روابط خود پی ریزی کنند که امکان تعامل مستمر و باثبات بین دو کشور را فراهم می کند در حالی که هر کدام می دانند چگونه در عرصه های مشترک رفتار کنند که به منافع طرف مقابله آسیب وارد نشود.

موضع غرب درباره آنکارا تفاوتی ریشه ای با موضع غرب درباره تهران دارد. آمریکایی ها و به طور کلی غربی ها، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه را پدیده ای قابل قبول می دانند که از قلب جامعه اسلام گرای ترکیه برآمده است و منافع آنان را در منطقه تهدید نمی کند بلکه برعکس، می توانند از مترسک ترکیه و ایران برای تاثیر گذاشتن بر روحیات عرب ها و کنترل اراده آنها بهره برداری کنند.

در مقابل گفت وگوهای رسمی و علنی بین تهران و آنکارا گفت وگوهای بی صدا و غیرعلنی نیز داشته اند اما این گفت وگوها به آسانی اختلافاتشان را حل نخواهد کرد ولی دورنمای جدیدی برای همکاری آنان به زیان منافع کشورهای خاورمیانه ایجاد می کند. ترکیه و ایران به خوبی می دانند که طرف عربی توانایی محدودی برای ایجاد تغییر دارد و این مسئله موجب می شود توازن قوا در منطقه به هیچ وجه به نفع کشورهای عربی نباشد. برای همین ایران و ترکیه در عین رقابت تاثیرگذاری خود را حفظ کرده اند. واقعیتی که کشورهای عربی هنوز از درک آن عاجز مانده اند و پیاپی محاسبات اشتباه برای معادلات پیچیده می کنند.

منبع: ایندیپندنت عربی / تحریریه دیپلماسی ایرانی/11

کلید واژه ها: ایران و ترکیه رقابت ایران و ترکیه خاورمیانه جهان عرب سرزمین‌های عرب جمهوری اسلامی ایران ترکیه


( ۱۲ )

نظر شما :

علی ۰۵ دی ۱۳۹۹ | ۱۱:۵۶
واقعیت این است که ترکیه و ایران در هیچ مسئله عمده ای با هم اختلاف ندارند ولی دستهایی پنهانی هر از چند گاهی می خواهد این روابط بدون تنش را ، آلوده کرده و ماهی خود رااز آب گل آلود بگیرند . وجود اقوام مختلف تورک اعم از آذربایجانی و تورکمن و قشقایی با تشکیل دادن قسمت زیادی از جمعیت ایران (حدود40 درصد) باعث نزدیکتر شدن هر چه بیشتر روابط ترکیه وایران خواهد شد چنانکه در طول تاریخ شاهد این موضوع بود ه ایم ولی متاسفانه افکار فاشیستی عده ای که از آخور بیگانگان تغذیه می شوند مانع از اتحاد پررنگ تر این دو کشور دوست ومسلمان می شود. با شناختن این عوامل تنش زا و نژاد پرست که با این کارها نه تنها از ترکیه که از کل جهان فاصله می گیرند و دور انداختن همیشگی این عوامل به روابط با ثبات تری خواهیم رسید .
علی ۰۵ دی ۱۳۹۹ | ۱۲:۱۶
این رقابت دیگر بی صدا نیست اصطکاک این رقابت به دشمنی و ادعای ارضی ختم شده (مانند شعر اردوغان درباکو و سخنان حزب ملی گرای (پلنترک )دولت باغچه لی بر لزوم قطع مرز ایران و ارمنستان و نویسنده ینی شفق حامی اردوغان ) انچه مهم است تسلیم دوباره ترکیه در برابر خواسته غرب (لیبی و مدیترانه و...)و اسراییل و تن دادن برای مذاکره از شدت این دشمنی در اینده بیشتر خواهد شد با راهیابی راست افراطی های اروپا و بایدن در امریکا
احمد ۰۶ دی ۱۳۹۹ | ۱۲:۱۲
رقابتی که رقیب با قلدری و کمک متحدان فرا منطقه بخواهد سیاست و اهداف خود را به نتیجه برساند آخر دشمنی است ، ترکیه با شناخت اینکه عده ای سینه چاک و هوادار (پانترک) با پیوند زدن زبان به نژاد و قومیتی مهاجر فاقد تمدن در ایران مجری سیاستهای و توجیه اعمال ترکیه هستند جری تر میشود حال که با اسراییل و غرب پیمان بندد وضعیت به شدت بدتر و باید شاهد دشمنی علنی باشیم غرب مانند ایران نیست تعهد بدهد آنها تضمین سفت و سخت منافعشان میگیرند
خسرو ۰۶ دی ۱۳۹۹ | ۱۴:۳۶
همکاری ایران و ترکیه به ضرر کشورهای خاورمیانه نیست بلکه به نوعی به ایجاد ثبات در کشورهای منطقه می انجامد
احمد ۰۶ دی ۱۳۹۹ | ۱۵:۳۵
یک پای بی ثباتی منطقه همین ترکیه است به بهانه دفاع قومیتی و نژادی(ترکمنها ) و مذهبی (سنی حنفی اخوانی ) در سوریه و شمال سوریه تاخت و تاز میکند در لیبی و قبرس و شمال عراق شاید بهانه دخالت آینده اش آذربایجانات ایران باشد مثل آفتاب پرست تغییر رنگ (موضع )میدهد تا سیاستش کنار نگذارد هیچ تغییر نمی شود