لباسِ نظامی بر تنِ کودکان نکنید

نویسنده: مهشید جمالی، پژوهشگر ارشد حقوق بین‌الملل و عضو انجمن‌های علمی حقوق کودک و حقوق پزشکی

دیپلماسی ایرانی: کمیسیون اتحادیه اروپا، کمیسیون اتحادیه آفریقا و سازمان ملل متحد در روز جهانی مبارزه با کودک‌سربازی، بیانیه‌ای مشترک منتشر کردند.

امروز که جهان درگیر روزهایی پرتلاطم است لازم است تا به آن بپردازیم.

۱۲ فوریه روز جهانی مبارزه با کودک‌سربازی (International Day Against Child Soldiers) تعیین گردیده است. هدف از این مهم، افزایش آگاهی جهانی درباره وضعیت کودکانِ به کار گرفته‌شده در جنگ‌ها و تلاش برای توقف این عمل غیر انسانی می‌باشد. استفاده از کودکان به‌عنوان سرباز، نقض آشکار حقوق بشر و موازین بین‌المللی است. ماده ۱ کنوانسیون حقوق کودک (CRC, 1989)، هر فرد کم‌تر از ۱۸ سال را کودک معرفی می کند. در ادامه طبق ماده ۳۸ کنوانسیون مذکور، هرگونه به کارگیری کودکان در جنگ‌ها و استفاده نظامی نه‌تنها ممنوع است بلکه نقض فاحش حقوق بشر به‌شمار می‌رود. هم‌چنین بر طبق مواد ۲، ۸ و ۲۶ اساسنامه دیوان بین‌المللی کیفری، به‌کارگیری افراد کم‌تر از ۱۵ سال در درگیری‌های نظامی ممنوع است و جرم جنگی محسوب می‌شود. پروتکل الحاقی کنوانسیون حقوق کودک در مورد مشارکت کودکان در جنگ‌ها (2000)، سن ۱۸ سال را به عنوان حداقل سن برای استخدام در نیروهای مسلح اعلام کرده و کشورهای امضا کننده را ملزم به اقدامات اجرایی برای جلوگیری از کودک‌سربازی می داند. 

در بیانیه مشترک کمیسیون اتحادیه اروپا، کمیسیون اتحادیه آفریقا و سازمان ملل متحد که در ۱۲ فوریه ۲۰۲۶ در بروکسل منتشر شد، بر مخالفت با استفاده از سربازان کودک و اهمیت حفاظت از کودکان در برابر آسیب‌های جنگ تاکید شد. در این بیانیه آمده است که یک کودک از هر پنج کودک در سراسر جهان در مناطقی زندگی می‌کند که تحت تاثیر جنگ قرار دارند. کودکان اغلب اولین و آسیب‌پذیرترین قربانیان خشونت‌های مسلحانه هستند. بازماندگان این جنگ‌ها، آسیب های جسمانی و روانی شدید، جابجایی‌های طولانی مدت و اختلال در آموزش و معیشت را تحمل می‌کنند، پیامدهایی که می‌تواند به‌طور غیر قابل جبران، آینده و رفاه کامل آن‌ها را تهدید کند.

در این بیانیه هم‌چنین به آمار استخدام و استفاده از ۷۴۰۲ کودک در سال ۲۰۲۴ توسط طرف‌های درگیر در جنگ که به تایید سازمان ملل متحد رسیده، اشاره شده است. یک سوم این کودکان دختر بودند که با خطرات شدیدی از جمله ازدواج اجباری و بهره‌کشی جنسی روبرو شدند و حداقل ۳۰۱۸ کودک به دلیل ارتباط با نیروهای مسلح درگیر در جنگ، از آزادی خود محروم شدند. 

در نهایت در این بیانیه، به‌کارگیری کودکان د رامور نظامی محکوم گردید و بر همکاری میان اتحادیه اروپا، اتحادیه آفریقا و سازمان ملل متحد برای پیشبرد هدف مشترک حفاظت از کودکان آسیب‌دیده از جنگ‌ و فراهم کردن زمینه برای دست‌یابی به صلح پایدار تاکید شد. 

هم‌چنین از تمام طرف‌های درگیر در جنگ‌ها خواسته شد تا:

*به طور کامل با قوانین بین‌المللی تطابق داشته باشند.

*فورا و بدون قید و شرط همه کودکان درگیر را از صفوف خود آزاد کنند.

*تضمین کنند که کودکان مرتبط با عملیات نظامی به عنوان قربانی شناخته شوند.

*استخدام و استفاده از کودکان را جرم‌انگاری کنند.

*تدلبیر پیشگیرانه‌ای مانند مکانیسم های تعیین سن برای ریشه‌کنی استخدام و استفاده از کودکان اتخاذ کنند.

*تصویب جهانی و اجرای موثر کنوانسیون حقوق کودک و پروتکل الحاقی آن در مورد مشارکت کودکان در درگیری‌های مسلحانه در دستور کار قرار گیرد. 

فراتر از کمک‌های اضطراری، کودکان آسیب‌دیده به کمک‌های بلند مدت و جامع نیاز دارند از جمله حمایت‌های بهداشتی و روانی، آموزش و دسترسی به فرصت‌های معیشتی. بدون حمایت‌های مستمر، کودکان هم‌چنان در معرض خطر استخدام مجدد و تدوام چرخه‌های خشونت و بی ثباتی قرار دارند. 

درنهایت لازم است تا جامعه جهانی به طور قاطعانه دولت‌هایی که کودکان را به عنوان سرباز به کار می‌گیرند، محکوم کرده و اقدامات عملی از جمله فشارهای دیپلماتیک و تحریم‌های بین‌المللی برای توقف این نقض حقوق بشری انجام دهد. این اقدامات می‌تواند مانع از تداوم چنین ظلم‌هایی به کودکن شود و رعایت حقوق بنیادین ایشان را تحقق بخشد.