درباره حمله به تاسیسات زیربنایی کشور

نویسنده: نیروانا مهرآیین، متخصص حقوق بین الملل، کارشناس حقوق داخلی و فعال صلح و حقوق بشر

دیپلماسی ایرانی: در سپیده‌دمی تاریک از تاریخ معاصر، زمانی‌که آسمان ایران به شعله کشیده شد و ستون‌های دود بر فراز پالایشگاه‌ها و انبارهای سوخت برخاست، نه تنها خاک، که نفس هوا نیز زخمی شد. حمله‌ی آمریکا و اسرائیل به زیرساخت‌های حیاتی کشور، فراتر از یک اقدام نظامی بود؛ این رخداد، ضربه‌ای بر بنیان اخلاق انسانی و حقوق بشردوستانه‌ی جهانی به شمار می‌رود.  

چنین حملاتی آشکارا مصداق نقض اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه‌اند؛ اصولی که هدفشان حفظ جان غیرنظامیان و صیانت از محیط زیست در دوران جنگ است. کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن، به‌ویژه ماده‌ی ۵۵ پروتکل اول، تخریب عامدانه‌ی محیط‌زیست که آلام طولانی‌مدت برای انسان‌ها را موجب می‌شود، به‌روشنی ممنوع اعلام کرده‌اند. آلودگی گسترده هوا، مسمومیت میلیون‌ها تن، نابودی اکوسیستم‌های بومی و تهدید سلامت نسل‌ها، سندی است بر نقض این تعهدات مقدس.  

در منطق جنگی قانونی، تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی، رکن اصلی است؛ اما در این عملیات، پالایشگاه‌ها و انبارهای سوخت که مستقیماً با رفاه، سلامت و بقای ملت پیوند دارند، هدف قرار گرفته‌اند. آن زمان که دود سمی در ریه‌ی کودکان و کارگران نشست، دیگر سخن از نبرد مشروع بی‌معنا شد. این جنایت، نه میدان رزم، که وجدان بشریت را ویران کرد.  

از دیدگاه حقوق بین‌الملل کیفری، این اقدام می‌تواند تحت عنوان *جنایت علیه بشریت و نیز جنایت جنگی* مورد پیگرد قرار گیرد. طبق اساسنامه‌ی دیوان کیفری بین‌المللی (ICC)، هر اقدام عمدی که آگاهانه به تخریب گسترده و درازمدت محیط زیست و به خطر انداختن زندگی غیرنظامیان بینجامد، در زمره‌ی این جرائم قرار می‌گیرد. در این عملیات، قصد و علم به آثار فاجعه‌بار زیست‌محیطی و انسانی، غیرقابل انکار است؛ نقشه‌ای که با فناوری مدرن طراحی شد تا زندگی را در مسیر باد و خاکستر متوقف کند.  

اما تاریخ همیشه به‌یاد می‌سپارد — همان‌گونه که هیروشیما و حلبچه را از یاد نبرد، روزی نیز این دَهداد را به عنوان سندی از بی‌رحمی بشر ثبت خواهد کرد. و در آن روز، در برابر وجدان جهانی، پرسشی بزرگ خواهد ایستاد: چگونه تمدنی مدعی انسانیت، علیه نفسِ حیات جنگ افروخت؟  

امروز خاکستر پالایشگاه‌ها همچون داغی بر وجدان جهانی است؛ و ملت ایران، هرچند در دود و آتش ایستاده، همچنان استوار است. از دل این تاریکی، صدایی برمی‌خیزد که نه انتقام، بلکه عدالت می‌طلبد — عدالت برای انسان، برای زمین، و برای حقیقتی که هیچ بمبی توان خاموشی‌اش را ندارد.