مذاکرات سخت زیر سایه سنگین خطوط قرمز

دیپلماسی ایرانی: اگرچه اجلاس سوئیس گامی رو به جلو و پیشرفت در حل اختلافات میان تهران و واشنگتن است؛ اما این امر را می‌شود در سه وجه مورد بررسی قرار داد تا به یک ارزیابی واقعی نسبت به آنچه در حال رخ دادن است دست یافت. این سه وجه عموما در هر یک از منازعات میان دولت‌ها یا در جامعه جهانی به رغم همه تلاش‌ها برای دستیابی به یک توافق به عنوان موانع از آنها یاد می‌شود.

این سه وجه عبارتند از نخست: انگیزه و ظرفیت هر یک از طرف‌ها در درک نیات و چرایی مطالبات از یکدیگر و اینکه آیا امکانی برای ایجاد یک تعامل در این بین وجود دارد یا خیر. وجه دوم عبارت است از اختلافاتی ریشه‌دار با سابقه تاریخی که زمینه بروز هر نوع منازعه و اختلافی را پدید آورده و همین مهم سبب وضع تنش‌آلود کنونی شده است.

وجه سوم نیز خطوط قرمزی که هر یک از طرف‌های منازعه بر روی آن ایستادگی دارند و عبور از آنها یا ناممکن یا بسیار سخت و پر پیچ و خم خواهد بود. این سه وجه عموما همه فرایند‌هایی را که طرف‌ها به رغم تلاش‌ها برای ایجاد توافق و عبور از نزاع با یکدیگر انجام داده‌اند به شکل گریز ناپذیر سبب بروز درگیری یا جنگ شده است. نقطه امیدبخش در گفت‌و‌گو‌های سوئیس نمایشی از استعداد هر یک از طرف‌ها برای ظرفیت زایی در خدمت به ایجاد حداقلی از اعتماد میان طرف‌ها است. آنچه نگاه‌های خوشبین آن را تفاهمنامه اسلام‌آباد می‌نامند با وضعیتی خاکستری رو‌به‌رو است.

از آن رو که هنوز هیچ یک از طرف‌ها در انجام تعهدات متقابل به یکدیگر اعتماد روشن و راهبردی ندارند در این حال هنوز هیچ قرائنی نیست از اینکه هر یک از طرف‌ها بتوانند با نگاه به اصول بنیادی خود یا همان خط قرمز خود به گونه‌ای انعطاف لوازم برای ایجاد تعادل را فراهم کند همچنان از خود دور کردند. این دو عامل سبب می‌شود که هر ناظری با احتیاط و در عین حال به گونه واقع گرایانه به گفت‌و‌گو‌های جاری در سوئیس نگریسته و آن را تفسیر و تحلیل کند.

 امیدبخشی به مذاکرات سوئیس و فرایند جاری در تعاملات میان تهران و واشنگتن هنگامی است که سه وجه یاد شده به تمامی دربرگیرنده همه الزامات لازم و کافی برای دستیابی به توافق را فراهم کند. از این رو اگرچه گفت‌و‌گو‌های سوئیس گامی به جلو است یا می‌توان گفت اقدامی لازم برای رسیدن به نقطه تعادل در اختلافات منازعات است؛ اما شرط کافی عبور کامل از سه مانعی است که به آنها اشاره شد.