مشارکت راهبردی ایران و چین؛ بایدها و نبایدها

۵ نکته‌‌ مهم در بررسی سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین

۱۴ فروردین ۱۴۰۰ | ۱۶:۰۰ کد : ۲۰۰۱۴۱۰ آسیا و آفریقا انتخاب سردبیر
مهدی مهدوی در یادداشتی برای دیپلماسی ایرانی می نویسد: سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران باید فارغ از هرگونه منافع حزبی و جناحی پیگیری و در این زمینه تنها مولفه مهم و تاثیر گذار، منافع ملی (National Interest) در نظر گرفته شود. بهتر است این سوال را از خود بپرسیم که جایگاه ایران در ۲۵ سال آینده در جهان چگونه باید باشد؟
۵ نکته‌‌ مهم در بررسی سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین

نویسنده: مهدی مهدوی، کارشناس علوم سیاسی

دیپلماسی ایرانی: امضای سند همکاری راهبردی ایران و چین کافی بود تا بار دیگر این مسئله‌ مهم و پر بحث در صدر اخبار خبرگزاری‌ها و شبکه‌های اجتماعی قرار گیرد. بر اساس گزاره برگ یا فکت شیت (Fact Sheet) منتشره در سایت وزارت امور خارجه، خط زمانی این توافق به ۳ بهمن سال ۹۴ بر می‌گردد؛ زمانی‌که شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین در صدر یک هیأت بلندپایه‌ سیاسی و اقتصادی وارد تهران شد. در همان روز و با صدور بیانیه‌ای سطح روابط دو کشور به "مشارکت جامع راهبردی" ارتقا داده شد. مقام معظم رهبری نیز در دیدار شی جین پینگ، توافق روسای جمهوری ایران و چین را برای یک روابط استراتژیک ۲۵ ساله "کاملاً درست و حکمت‌آمیز" دانستند. بین اسفند ۹۴ تا اسفند ۹۹ بحث‌های مختلفی در رابطه با این سند انجام و پیش‌نویس آن به همراه دیدگاه‌های دو طرف مبادله شد. سرانجام در ۷ فروردین ۱۴۰۰ برنامه جامع راهبردی به امضای وزرای امور خارجه ایران و چین رسید [۱]. با برداشت از گفته‌ مدیر کل شرق آسیای وزارت امور خارجه این سند تعهد و الزامی برای دو طرف در پی نخواهد داشت.

بررسی ابعاد گوناگون این سند و پیامد‌های آن مد نظر نگارنده نیست. فارغ از تحلیل‌های گوناگون و نظرات مختلفی که در رابطه با این توافق ارائه می‌شود، توجه به چند نکته‌ ضروری‌ است:

۱.  در درجه اول قضاوت در مورد یک توافق‌نامه، معاهده و یا هر سند بین‌المللی دیگری نیازمند بررسی دقیق مفاد آن است. بدون بررسی متن سند امضا شده بین ایران و چین، دفاع و یا حمله به آن کاری عبث و بیهوده است. تا زمان انتشار این نوشته، وزارت امور خارجه یک گزاره برگ (Fact Sheet) از این همکاری در سایت خود منتشر کرده که مطالعه‌ آن قبل از هرگونه پیش‌داوری ضروری است.

۲.  توافق راهبردی با چین به معنی رها کردن دیگر شرکای اقتصادی و مستعمره‌ چین شدن نیست! یک سیاست خارجی موفق برای تأمین اهداف ملی کشور نیازمند متنوع سازی منابع در حوزه‌های مختلف است و اتکای صرف به یک کشور و یا یک منطقه خاص در روابط بین‌المللی برای آینده سیاسی و اقتصادی کشور سودمند نخواهد بود. پکن نیز به این توافق این ‌چنین نمی‌نگرد و قطعاً پس از امضای این سند روابط خود را در مناطق مختلف جهان از آسیا گرفته تا اروپا، آفریقا و آمریکا همچون گذشته ادامه خواهد داد.

۳.  از توافق‌های طولانی و بلند‌ مدت نهراسیم‌! منافع ملی یک شبه حاصل نخواهد و برای تأمین این منافع، برنامه ریزی‌های کارشناسی ‌شده‌ بلند مدت باید با روابط پایدار و راهبردی با شرکای گوناگون همراه باشد باشد. هراس از آینده‌ مبهم این سند ۲۵ ساله از طرفی به دلیل این‌که مورد مشابهی در گذشته وجود نداشته طبیعی است، اما در صورت تأمین منافع ملی، این سند می‌تواند مبنایی برای توافقات آتی ایران با دیگر شرکای ایران باشد.

۴.  به این نکته توجه داشته باشیم که هر توافقی حداقل دو طرف دارد و هر یک از طرفین، در پی آن باید به منافع خود دست یابند؛ این شرطِ یک همکاری بین‌المللی برد – برد است. به سند همکاری ایران و چین نیز باید با نگرشی جامع و واقع‌بینانه نگاه کرد: هم ما و هم چینی‌ها با امضای این سند در پی تأمین منافع خود هستیم. بنابراین اگر این سند دارای فرصت‌ها و مزایایی برای چینی‌ها باشد، متقابلاً نیز باید متضمن فرصت‌ها و مزایایی برای ایران باشد.

۵.  توافق ایران و چین را نه تنها باید با توجه به شرایط کنونی بررسی کرد، بلکه باید آن را با توجه به جایگاه چین در ۲۵ سال آینده نگریست؛ امری که برخی از تحلیل‌گران از آن غافل‌ هستند. بر اساس برخی پیش‌بینی‌های منتشر شده از جمله در سایت PwC، کشور چین در سال ۲۰۵۰ بزرگترین اقتصاد جهان خواهد شد [۲]. همان‌گونه که اشاره شد نباید صرفاً و فقط به چین توجه کرد، اما رشد اقتصادی و قدرت سیاسی روز افزون این کشور را نیز نباید نادیده گرفت. به عبارت دیگر، قرار دادن تمام تخم مرغ‌ها در سبد چین به اندازه‌ حذف کلی این سبد نادرست خواهد بود.

در مجموع باید اشاره کرد که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران باید فارغ از هرگونه منافع حزبی و جناحی پیگیری و در این زمینه تنها مولفه مهم و تاثیر گذار، منافع ملی (National Interest) در نظر گرفته شود. بهتر است این سوال را از خود بپرسیم که جایگاه ایران در ۲۵ سال آینده در جهان چگونه باید باشد؟ راه رسیدن به این جایگاه مدنظر چیست؟ تصمیمات حال حاضر ما و نحوه‌ اجرای آنها به این سوال پاسخ خواهند داد.

 

منابع:
[۱] https://mfa.gov.ir/files/mfa/PDF/china.pdf
[۲]  https://www.pwc.com/gx/en/research-insights/economy/the-world-in-2050.html

کلید واژه ها: ایران چین جمهوری اسلامی ایران ایران و چین سند همکاری 25 ساله ایران و چین


( ۸ )

نظر شما :

سهراب ۱۴ فروردین ۱۴۰۰ | ۱۸:۲۷
متاسفانه به نظر میرسد که به ۱۰۰ یا ۱۵۰ سال گذشته باز گشته ایم که باید تصمیم بگیریم کدام ابرقدرت بهتر یا بدتر هست. این یعنی ما اصولا در این ۱۵۰ سال قدرتی جمع نکرده ایم. واقعا تاسف بار هست. از اینکه چین الان ابرقدرت شده خوشحالیم در حالیکه که در گذشته نه چندان دور، چین از نظر اقتصادی با ما برابر بود. موضوع بسیار جدی و درداور هست، ولی به نظر میرسد هیچ تفکر و ایده جدی برای جبران این زمان تلف شده وجود ندارد. اینکه چین در نفت و راه سازی سرمایه گذاری کند ما را به یک اقتصاد مدرن نمیرساند و ایجاد قدرت نمیکند.
مهدی ۱۵ فروردین ۱۴۰۰ | ۰۱:۵۹
400میلیارد دلار نصف اون پولی که زمان احمدی‌نژاد نفت فروختیم نیست، تقریبا همین مقدار رو زمان روحانی فروختیم! ما کشور گدایی نیستیم که نیازمند چین باشیم...
I&I ۱۵ فروردین ۱۴۰۰ | ۱۴:۲۹
مخالفین رو میشه به دو دسته تقسیم کرد قسمتی ک می گویند این سند مخالف منافع ایران است و حرف از استعمار میزنه دسته ای که می گویند حتی اگر منافع ایران رو به همراه داشته باشه این ننگ ماست ک چین به ما کمک کند حال آنکه این دودسته به دیپلماسی پویا و فعال ک یک شاخص کشور قدرت مند است بی توجه اند علاوه بر این که استدلالات خود این دو گروه هم دیگر را نقض میکنند بی توجهی به عرصه روابط بین الملل دیگر نقض نگاه این عزیزان است که با تحریکات غرب یا نگاه سیاه سفید و صفر و یکی و کارشناسی نشده نیز همراه است در این بازده بیست و پنج سال این چگونگی عملکرد دو کشور و مفاد این پیمان است که برد برد یا باخت برد را مشخص میکند نه جو گیری ها یا تعصب گرایی ها
امیر ۱۵ فروردین ۱۴۰۰ | ۲۳:۲۷
سلام دوستان و هموطنای عزیز ایا تعامل با دنیا بده؟؟ اگه بده ما کلا نباید نه با امریکا و نه با چین و نه با هیچ کشور دیگه ای مبادله و ارتباط داشته باشیم اگه خوبه که خب معلومه ما به اندازه کافی از امریکا و اروپا شدیدا ضربه خوردیم چه اشکالی داره با چینی که تو زمان تحریم ها(حتی اگه فقط برای منافع خودش بوده باشه) همکاری داشته باشیم هموطنای عزیز هر وقت ی قدم درست بر میداریم کشور های قلدر دنیا با تمام قدرت رسانه‌ای که مثل زنجیر محکم بهم وصلن(چه اینستا،چه ماهواره، چه تلگرام و یوتوب و..) حمله‌ی تمام عیار و بزرگ و هماهنگی رو علیه ما برنامه ریزی میکنن من ایرانی هستم گور بابای چین و آمریکا وبقیه ولی اینو میدونم تو دعوا هرکی جیغه بیشتری میزنه کاره کم تری ازش برمیاد مطمعن باشید اگه ما مفت کشورمون رو به حراج بزارم حتی اگه طرف دشمن خونی دشمنامون باشه باز حمایت میکنن ازش امام علی (ع) میگه سخت ترین کار دنیا جدا کردن یک مشت دروغ از حقیقته. قاطی کردن ی مشت دروغ واقعیت کاری که سالهاست غول های رسانه ای دنیا به نفع منافع خودشون ازش استفاده میکنن هموطن ما از سیستم اموزشی ضعیفی تو خیلی از زمینه های مخصوصا فرهنگ و سیاست و اقتصاد که سه عضو یک خانواده هستند محرومیم خواهش میکنم بیاین خودمون دنبال یادگیری و آموزش واقعیت به خودمون و بچه هامون باشیم