مقاومتی فراتر از انتظارات و پیش‌بینی‌ها (بخش پایانی)
جنگی هم در بگیرد کار را تمام نمی‌کند
نویسنده: رابین اف. لیرد (Robbin F. Laird)، تحلیلگر امور نظامی و امنیتی است. او در دانشگاه کلمبیا، کوئینز کالج، دانشگاه پرینستون و دانشگاه جانز هاپکینز تدریس کرده است. او با «مرکز تحلیل‌های دفاعی» و «مؤسسه تحلیل‌های دفاعی» همکاری داشته است.
دیپلماسی ایرانی: انتقال انرژی در حال تغییر است و در یک بازه زمانی ۲۰۲۷ – ۲۰۳۰، این تغییر، ریسک را بیش از آنکه حذف کند، جابه‌جا می‌کند. گلدمن ساکس تخمین می‌زند که مسیرهای فرعی می‌توانند تا پایان سال ۲۰۲۸ حدود ۶۰٪ از نفت معمولی هرمز را حمل کنند. عربستان سعودی قصد دارد تا سال ۲۰۲۹، ۹ میلیون بشکه در روز ظرفیت فرعی داشته باشد و امارات متحده عربی قصد دارد ظرفیت فجیره را تا سال ۲۰۲۷ دو برابر کرده و به ۳٫۶ میلیون بشکه در روز برساند. اما انتقال نفت عربستان به ینبع، آن را در معرض حوثی‌ها در باب المندب قرار داده و صادرات عربستان در ماه اوت به ۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافت که پایین‌ترین سطح ده سال اخیر است. LNG قطر هیچ مسیر جایگزینی ندارد. راس لفان حدود ۱۷٪ از ظرفیت خود را از دست داده و طبق گزارش INSS، تعمیرات ممکن است سه تا پنج سال طول بکشد. در درازمدت، این امر اهرم ایران را تضعیف می‌کند. در حال حاضر، ابزار اصلی اسکورت دریایی ایالات متحده است که هزینه و اجاره کشتی دارد.
منطق امنیتی زیربنای توافق‌نامه‌های ابراهیم تقویت شده است
این موضوع نیاز به بیشترین توضیح دارد. آنچه سرعت گرفته، منطق امنیتی پشت توافق‌نامه‌هاست، نه خود توافق‌نامه‌ها. سامانه پدافند هوایی یکپارچه، بیش از ۶۰۰۰ پهپاد و ۱۵۰۰ موشک بالستیک را رهگیری کرد؛ همچنین استقرار سامانه «گنبد آهنین» اسرائیل در امارات متحده عربی، اقدامی بی‌سابقه بود. با این حال، گسترش رسمی این همکاری‌ها انجام نشده است. به گزارش شبکه خبری «سی‌بی‌اس» (CBS News)، کشورهای عضو تنها در تاریخ ۲۴ سپتامبر نخستین نشست رسمی خود را پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ برگزار کردند. قزاقستان، به عنوان جدیدترین عضو، در نوامبر ۲۰۲۵ — پیش از آغاز جنگ — به این مجموعه پیوست. شروط عربستان سعودی برای عادی‌سازی روابط همچنان محقق نشده است.
درخواست ماه مهِ رئیس‌جمهور ترامپ از عربستان سعودی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و اردن مبنی بر پیوستن به این ترتیبات (حداقل در سطحی حداقلی)، تا حدی با «توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان که در ماه اوت امضا شد، پاسخ داده شد. این اقدام نوعی تدبیر احتیاطی (هجینگ) محسوب می‌شود و در چارچوب «پیمان‌های ابراهیم» (Accords) نمی‌گنجد.
خروج از عراق می‌تواند معادلات را تغییر دهد
در کوتاه‌مدت، این تغییر احتمالاً بیش از آنکه به ضرر تهران باشد، به نفع آن خواهد بود. آخرین نیروهای ایالات متحده در ۳۰ سپتامبر خاک عراق را ترک کردند. ایران و متحدانش این رویداد را یک پیروزی می‌دانند؛ در حالی که به گزارش رویترز، تحلیلگران عراقی نسبت به از دست رفتن «حضور نظامی‌ای که سال‌ها به عنوان وزنه‌ای در برابر نفوذ تهران عمل می‌کرد» هشدار می‌دهند. بغداد مهلت خلع سلاح گروه‌های شبه‌نظامی را تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ تمدید کرده است. به گزارش دویچه‌وله، گروه‌هایی همچون «کتائب حزب‌الله»، «نجبا» و «کتائب سیدالشهدا» هیچ نشانه‌ای از کنار گذاشتن سلاح‌های خود بروز نداده‌اند. همچنین، بر اساس گزارش «مؤسسه مطالعات جنگ»، برخی از اعضای جداشده از گروه «عصائب اهل‌حق»، گروه شبه‌نظامی جدیدی را با حمایت «قابل‌توجه» ایران تشکیل داده‌اند که گفته می‌شود در حملات به زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی نیز مشارکت داشته‌اند.
البته جریان‌های متقابلی نیز وجود دارد. بغداد برخی گذرگاه‌های مرزی را بسته و رئیس بانک مرکزی خود را تغییر داده است تا کنترل‌های ضد پولشویی را تشدید کند؛ علاوه بر این، نفت خام عراق در حال جایگزینی نفت خام ایران در بازار چین است. عراق عرصه‌ای مورد مناقشه است و خروج ایالات متحده، موقعیت واشینگتن را در این رقابت تضعیف کرده است.
بخش آمریکایی دفتر کل
بیلانی که هزینه‌های آمریکا را در نظر نگیرد، بیلان نیست. تا اواسط سپتامبر، ۱۸ نفر از نیروهای نظامی آمریکا کشته و ۸۲۴ نفر زخمی شده‌اند. دفتر بودجه کنگره هزینه‌های عملیاتی را تا اول اوت ۳۸ میلیارد دلار تخمین زده است. طبق گزارش‌ها، حدود یک چهارم ناوگان MQ-9 Reaper از بین رفته است و طبق گزارش‌ها، ایران بخش زیادی از فعالیت‌های پشتیبانی دریایی بحرین را نابود کرده و مسیرهای تدارکاتی را به دیگو گارسیا منتقل کرده است. یک تحلیل در ماه آوریل تخمین زد که ایالات متحده حدود یک سوم از موشک‌های تاماهاوک قبل از جنگ و بیش از نیمی از رهگیرهای پاتریوت و تاد خود را شلیک کرده است. همانطور که CRS اشاره می‌کند، یک گزارش بازرس کل ارشد، یافته وزارت دفاع در مورد «کمبود موجودی استراتژیک» را بازگو می‌کند.
برای هر کسی که پایگاه صنعتی را زیر نظر دارد، این نکته آخر ممکن است مهمترین نکته در ستون آمریکا باشد. این نکته، آمادگی برای سایر صحنه‌های نبرد را تضمین می‌کند و زمانی فرا می‌رسد که متحدان هند و اقیانوس آرام از خود می‌پرسند که آیا واشینگتن می‌تواند مهمات مورد نیاز بازدارندگی در منطقه خود را تأمین کند یا خیر.
هزینه‌های اقتصادی هنوز گسترده‌تر است. قیمت نفت برنت از ۷۲ دلار قبل از حملات به ۱۱۸ دلار در اوج خود رسید و این هفته به ۱۰۳ تا ۱۰۵ دلار رسید. زیرساخت‌های نفت و گاز خلیج فارس به ارزش بیش از ۲۵ میلیارد دلار تا اوایل آوریل نابود شد.
سابقه دیپلماتیک ضعیف است. تفاهم‌نامه ژوئن ظرف چند هفته از هم پاشید، مهلت ۶۰ روزه آن برای توافق نهایی در ۱۷ اوت به پایان رسید و محاصره برداشته و سپس دوباره اعمال شد. موضع واشینگتن در مورد غنی‌سازی از «عدم غنی‌سازی» ترامپ به «کاهش معنادار» معاون رئیس جمهور ونس تغییر کرده است. اختلاف اصلی هنوز در حال بررسی است: به گفته ISW، ایران قبل از بازگشایی تنگه هرمز یا دادن امتیازات هسته‌ای، خواهان تسکین اقتصادی است.
ارزیابی خالص
با توجه به محاسبات، دفتر کل از سه قضاوت پشتیبانی می‌کند.
اول، ایران از نظر مادی قدرت ضعیف‌تری نسبت به ۲۷ فوریه دارد. این کشور رهبر معظم دوران بنیانگذاری خود، بخش عمده‌ای از نیروی دریایی متعارف خود، ظرفیت غنی‌سازی فعال خود، شاهرگ مالی امارات و فعلاً درآمد صادرات نفت خود را از دست داده است. نیروهای نیابتی آن بیشتر به عنوان گروه‌های مستقل عمل می‌کنند تا یک محور هماهنگ. شرکای قدرتمند آن هنوز کمک می‌کنند، اما ارزش کمتری برای آن قائل هستند. همانطور که در یادداشت اولیه‌ام استدلال کردم، مطلقا نه، اما موقعیت قدرت ایران به وضوح کاهش یافته است.
دوم، جنگ هنوز نتیجه استراتژیکی که با نتیجه نظامی مطابقت داشته باشد، به همراه نداشته است. جمهوری اسلامی از سرنگونی جان سالم به در برد و نشان داده است که می‌تواند هزینه‌هایی را بر بازارهای جهانی انرژی، کشورهای خلیج فارس و نیروهای آمریکایی تحمیل کند. این نظام ذخایر نامشخصی از اورانیوم با درجه نزدیک به سلاح را در اختیار دارد که فراتر از دسترس بازرسان است و سریع‌تر از آنچه برنامه‌ریزان آمریکایی انتظار داشتند، در حال بازسازی است. همچنین از خروج ایالات متحده از عراق سود می‌برد که می‌تواند آن را به عنوان یک پیروزی ارائه دهد. ایران ضعیف‌تر شده، اما هنوز مهار نشده و به توافق نرسیده است.
سوم، دستاوردهای ایالات متحده و شرکایش واقعی هستند اما هنوز تضمین نشده‌اند و با هزینه‌ای خریداری شده‌اند که به طور کامل محاسبه نشده است. کمبود مهمات و هواپیماهای رهگیر، پایگاه‌های آسیب‌دیده در خلیج فارس، شورای همکاری خلیج فارسِ دچار اختلاف، حصار عربستان – ترکیه – پاکستان و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که اکنون به نظم امنیتی تحت رهبری ایالات متحده شک دارد، حاشیه‌ای بیش نیستند. اینکه این هزینه‌ها سرمایه‌گذاری باشند یا از قلم افتاده، به اتفاقات بعدی بستگی دارد.
به طور خلاصه: ایران تاکنون جنگ فرسایشی را باخته و ایالات متحده هنوز صلح را به دست نیاورده است. هم تشویق و هم هورا کشیدن برانکس زودهنگام است. قضاوت صادقانه این است که ایران متحمل ضرر بزرگی شده و آمریکا به سودی دست نیافته است.
چه چیزی بازی را تغییر می دهد
بازگشایی هرمز؛ مراقب باشید که آیا هر معامله ای عبور رایگان بدون حقوق اداری ایران را بازیابی می کند یا خیر. خواندن ماده ۵ تفاهم نامه ژوئن توسط ایران نشان داد که چه می خواهد.
محاسبه اورانیوم؛ قرارگیری تأیید شده مواد تقریباً ۲۰۰ کیلوگرمی یا بیشتر از ۶۰ درصد اورانیوم یک شکست را به وضوح به پیروزی تبدیل کرده است در حالی که هیچ معادله‌ای را برای محاسبه حساب هسته ای باز نمی‌گذارد.
نرخ بازسازی؛ اگر ایران در عرض چند ماه دوباره حجم پهپادها را به دست آورد، همانطور که اطلاعات آمریکا نشان می دهد ممکن است «قابلیت مزاحم» خود را بازیابد.
شبه نظامیان عراق؛ مراقب باشید که آیا بغداد قبل از ضرب‌الاجل ژوئن ۲۰۲۷ پیشرفت واقعی می‌کند یا اینکه گروه‌های انشعابی تحت حمایت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فضایی را که نیروهای ایالات متحده باقی مانده‌اند را تصرف می‌کنند.
انتخاب عربستان سعودی؛ جهت گیری ریاض برای نظم منطقه بیشترین اهمیت را دارد: روابط امنیتی عمیق‌تر با ایالات متحده و اسرائیل تحت فشار حوثی‌ها یا محافظت بیشتر از طریق پیمان مکه.
تشدید تنش آمریکا پس از انتخابات میان دوره‌ای؛ به گزارش سی‌بی‌اس نیوز، رئیس‌جمهور گفته که هیچ حمله‌ای قبل از ۳ نوامبر انجام نخواهد شد، در حالی که به پنتاگون گفته شده است که گزینه‌ها را آماده کند. یک کمپین تازه بدون یک برآورد نهایی سیاسی، هزینه‌هایی را به ستون آمریکایی‌ها اضافه می‌کند، بدون اینکه موضوع ایران را حل کرده باشد.
بنابراین، بیلان حکمی در مورد نیات دولت ترامپ نیست. نتایج را در مقابل هزینه ها اندازه گیری می کند. بر این اساس، جنگ موازنه منطقه ای علیه ایران را تغییر داده است. اینکه آیا آن را برای همیشه تغییر داده است یا خیر، هنوز مشخص نیست.
منبع: دیفنس اینفو / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱
نظر شما :