بعد از مادورو چه خواهد شد؟

دیپلماسی ایرانی: صبح زود سوم ژانویه، نیروهای آمریکایی به کاراکاس حمله کردند، نیکولاس مادورو، رئیس جمهوری ونزوئلا، و همسرش را دستگیر کردند و آنها را با هواپیما از کشور خارج کردند. این عملیات تخلیه، ماه‌ها فشار نظامی ایالات متحده علیه رژیم مادورو را به پایان رساند. مادورو در شهر نیویورک در بازداشت خواهد بود، جایی که با اتهامات فدرال مربوط به قاچاق مواد مخدر و سلاح روبه‌روست. دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده، روز شنبه در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت که مایل است دوباره به ونزوئلا حمله کند و واشنگتن به طور نامحدود "کشور را اداره خواهد کرد".

برای درک بهتر معنای این موضوع برای ونزوئلا، ایالات متحده و منطقه، فارن افرز با فرانسیسکو رودریگز، که از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ به عنوان رئیس مشاور اقتصادی و مالی مجلس ملی ونزوئلا خدمت می‌کرد، گفت‌وگو کرده است. رودریگز همچنین از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۱ به عنوان رئیس تیم تحقیقاتی دفتر گزارش توسعه انسانی سازمان ملل متحد و از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ به عنوان اقتصاددان ارشد منطقه آند در «بنک اف امریکا» (Bank of America) خدمت کرده است. او نویسنده سه کتاب در مورد ونزوئلا است و اکنون پژوهشگر ارشد در مرکز تحقیقات اقتصادی و سیاسی و استاد دانشگاه دنور است. 

وضعیت سیاسی فعلی ونزوئلا چگونه است؟

ساختار دولت ونزوئلا که توسط مادورو تأسیس شد، هنوز در قدرت است. رژیم او هنوز ارتش را کنترل می‌کند. نیروهای امنیتی را کنترل می‌کند. معاون رئیس جمهور او، دلسی رودریگز، جانشین او شده است. به عبارت دیگر، آنچه اتفاق افتاده بسیار شبیه به اتفاقی است که هنگام ترور یک رهبر سیاسی رخ می‌دهد. شما سر را از بدن جدا می‌کنید، اما ساختار همچنان کنترل را در دست دارد. حال، اینکه آیا این ساختار دوام می‌آورد یا خیر، مشخص نیست. ترامپ در کنفرانس مطبوعاتی خود در روز شنبه، عملاً اعلام کرد که اگر رودریگز با ایالات متحده همکاری نکند، عملیات نظامی دیگری انجام خواهد داد. ترامپ می‌خواهد واشنگتن کشور را اداره کند، بنابراین حدس من این است که او نوعی تیم برای اعمال نفوذ بر ونزوئلا تشکیل می‌دهد و از دولت ونزوئلا می‌خواهد که خواسته‌های مختلف آنها را برآورده کند.

آیا دولت ونزوئلا واقعاً می‌تواند چنین ترتیباتی را بپذیرد؟

مطمئناً بخشی از دولت وجود خواهد داشت که می‌گوید: "ما مقاومت خواهیم کرد." اما ایالات متحده ثابت کرده که تهدیدات نظامی‌اش معتبر است. و خواسته‌های ترامپ در واقع ممکن است برای رودریگز قابل تحمل‌تر از آن چیزی باشد که در ابتدا به نظر می‌رسد. وقتی او می‌گوید واشینگتن "کشور را اداره خواهد کرد"، احتمالاً بیشتر در مورد بازگرداندن شرکت‌های آمریکایی و کنترل نفت ونزوئلا توسط ایالات متحده صحبت می‌کند. رودریگز می‌تواند این کار را انجام دهد. در واقع، مادورو در سال ۲۰۲۵ سعی کرد چنین توافقی را انجام دهد. او در این گفت‌وگو با ترامپ به طور ضمنی گفت: «شما می‌توانید هر چه می‌خواهید در مورد صنعت نفت ما داشته باشید.»

البته ترامپ این را از مادورو نپذیرفت. چرا او ممکن است مایل باشد با رودریگز در یک توافق مشابه همکاری کند؟

مادورو کاملاً سمی شده بود – تجسم یک دیکتاتور شیطانی. چیزی که به نظر می‌رسد ترامپ اکنون می‌گوید این است که او حاضر است این کار را با دولت پس از مادورو انجام دهد، حتی اگر توسط افراد خود مادورو رهبری شود. برای من جالب بود که ایالات متحده به راحتی مادورو و همسرش را در حالی که خواب بودند، دستگیر کرد. این به شدت نشان می‌دهد که نوعی همکاری داخلی از سوی نیروهای ونزوئلایی که از او محافظت می‌کردند، وجود داشته است. این بدان معنا نیست که کل رژیم به مادورو خیانت کرده است. اما نشان می‌دهد که این می‌توانست چیزی شبیه به یک کودتای درباری باشد. [وزیر امور خارجه] مارکو روبیو در حال حاضر با رودریگز گفت‌وگوهایی دارد و ترامپ گفت که فکر می‌کند رودریگز آماده است تا هر کاری که لازم است انجام دهد تا به قول ترامپ، "ونزوئلا را دوباره بزرگ کند". و با کمال تعجب، ترامپ گفت که ماریا کورینا ماچادو – رهبر مخالفان که پشت شکست انتخاباتی مادورو در سال گذشته بود – احترام لازم برای رهبری کشور را ندارد. بنابراین به نظر می‌رسد ترامپ فکر می‌کند که می‌تواند با دولت فعلی ونزوئلا برای برآورده کردن خواسته‌های ایالات متحده در زمینه امنیت نفت و امنیت ملی همکاری کند. با این اوصاف، ممکن است رژیم حاضر به برآورده کردن خواسته‌های ترامپ نباشد. مقامات دولتی دیگری هستند که می‌توانند در برابر هرگونه سازشی مقاومت کنند. در این صورت، ترامپ ممکن است تصمیم بگیرد که جز افزایش فشار با حملات نظامی بیشتر و در نهایت، حمله زمینی چاره‌ای ندارد. ترامپ به وضوح سرمایه‌گذاری زیادی در این عملیات کرده و اکنون ادعا می‌کند که این یک موفقیت بزرگ است. اگر رئیس جمهور کنترل صنعت نفت را به دست نگیرد، عقب‌نشینی او دشوار است. من فکر می‌کنم مهم نیست چه اتفاقی بیفتد، ما با سناریویی روبه‌رو خواهیم شد که در آن شرکت‌های آمریکایی صنعت نفت ونزوئلا را طوری اداره می‌کنند که گویی تحت الحمایه ایالات متحده است.

بیایید بگوییم که این اتفاق می‌افتد: کاراکاس همچنان مقاومت می‌کند و حمله‌ای انجام می‌شود. فکر می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟

من فکر می‌کنم آنچه این آخر هفته دیدیم نشان می‌دهد که حمله زمینی به ونزوئلا، از نظر نظامی، ممکن است برای ایالات متحده چندان دشوار نباشد. نیروهای مسلح ونزوئلا نتوانستند در برابر نیروهای آمریکایی مقاومت کنند یا خطری واقعی برای آنها ایجاد کنند. اما این بدان معنا نیست که اشغال این کشور آسان خواهد بود. ونزوئلا سرزمینی وسیع با جمعیت زیاد است و گروه‌های شبه‌نظامی و جنایتکار فعال زیادی دارد. این کشور جایی است که به راحتی می‌تواند به هرج و مرج بیفتد. می‌توانید جهانی را تصور کنید که در آن واشینگتن دولت را سرنگون کند، اما عناصری از ارتش ونزوئلا به همراه برخی از گروه‌های چریکی کلمبیایی که از قبل در این کشور فعال هستند، یک جنبش چریکی تشکیل دهند. به راحتی می‌توانید با وضعیتی شبیه جنگ داخلی روبه‌رو شوید.

به نظر شما ونزوئلایی‌ها چه احساسی نسبت به عملیات واشینگتن دارند؟

اولاً، فکر نمی‌کنم ورود ایالات متحده به کشور دیگری و ربودن رهبر آن، هر چقدر هم که آن رهبر شرور باشد، نتیجه خوبی باشد. فکر نمی‌کنم این یک استراتژی سیاسی خوب باشد. این امر برخی از قوانین اساسی حاکم بر روابط بین کشورها را تضعیف می‌کند و بنابراین جهان را خطرناک‌تر می‌کند. با این اوصاف، ونزوئلایی‌ها از مادورو خوششان نمی‌آمد و اکثر آنها احتمالاً از رفتن او خوشحال هستند. ما قبلاً نشانه‌های خودجوشی از جشن گرفتن برکناری او توسط مردم را شاهد بوده‌ایم. اکنون اوضاع بسیار پرتنش است زیرا، بله، مادورو رفته، اما رژیم او هنوز در قدرت است و مهم است که به یاد داشته باشیم که مادورو هواداران وفاداری دارد. اما ونزوئلایی‌ها بحران وحشتناکی را پشت سر گذاشته‌اند. این کشور تقریباً سه چهارم تولید ناخالص داخلی خود را از دست داده است. هشت میلیون ونزوئلایی فرار کرده‌اند. بنابراین من فکر می‌کنم اکثر ونزوئلایی‌ها خسته شده‌اند و به دنبال راهی برای خروج هستند و اکثریت قریب به اتفاق از بسته شدن این فصل استقبال خواهند کرد.

آیا ممکن است ونزوئلا بتواند به دموکراسی گذار کند؟

این بستگی به این دارد که منظور ما از دموکراسی چیست. من شکی ندارم که هر دولتی که بر بهبود اقتصادی نظارت کند، می‌تواند در انتخابات ونزوئلا پیروز شود. و جهانی وجود دارد که ونزوئلا اکنون چنین بهبودی را تجربه می‌کند. اگر دولت تولید نفت را دوباره افزایش دهد، که با حمایت ایالات متحده و لغو تحریم‌ها امکان‌پذیر است، ونزوئلا می‌تواند برای چندین سال رشد بالا و دو رقمی را تجربه کند. تخمین‌های من، که با تخمین‌های سایر اقتصاددانان، از جمله کسانی که برای ماچادو کار می‌کنند، مطابقت دارد، این است که ونزوئلا می‌تواند در دهه آینده شاهد سه برابر شدن تولید ناخالص داخلی سرانه خود به دلار آمریکا باشد. بنابراین اگر دولت ونزوئلا با ایالات متحده به توافقی برسد که تحریم‌ها را لغو کند و میلیاردها دلار برای بهبود صنعت نفت ونزوئلا هزینه شود، هر دولتی که در قدرت باشد، می‌تواند به راحتی در انتخابات آزاد پیروز شود. اما این بدان معنا نیست که ونزوئلا در آن صورت یک دموکراسی واقعی خواهد بود. اگر دولت‌ها بدانند که به دلیل عملکرد خوب اقتصاد، پیروز خواهند شد، برگزاری انتخابات برای آنها آسان است. دموکراسی واقعی مستلزم وضعیتی است که در آن انتخابات صرفاً زمانی که برای مقامات فعلی مناسب است برگزار نشود – و این یک معیار بالاتر است. این به معنای یک سیستم حکومتی است که در آن قدرت می‌تواند و در پاسخ به اراده شهروندان بین احزاب مخالف منتقل شود. و من خوشبین نیستم که به این هدف برسیم. در عوض، احتمالاً وضعیتی خواهیم داشت که در آن دولت، چه به رهبری رودریگز باشد یا ماچادو یا چهره دیگری، اساساً مطیع ایالات متحده باشد. ما از طریق قدرت نظامی، ایالات متحده را وادار خواهیم کرد که تعیین کند چه کسی مسئول است.

بیایید در مورد مخالفان ونزوئلا صحبت کنیم. رهبران مختلف مخالفان از ایالات متحده درخواست مداخله کردند. اکنون، این کار را کرده است. اما همان‌طور که قبلاً اشاره کردید، ترامپ گفت که فکر نمی‌کند ماچادو احترام لازم برای رهبری را داشته باشد. او و جنبشش چه گزینه‌هایی دارند؟

ماچادو واقعاً به ایالات متحده وابسته بود. او از حمایت یک نیروی شورشی یا مبارزان شورشی که آماده به دست گرفتن قدرت بودند، برخوردار نبود. او حمایت اکثریت ونزوئلایی‌ها را داشت، اما این حمایت بیش از هر چیز دیگری، مخالفت با مادورو بود. چیزی که او داشت واشنگتن بود و ترامپ زیر پای او را خالی کرده است. حالا، ماچادو و مخالفان می‌توانند برای انتخابات بعدی ونزوئلا آماده شوند. اما این می‌تواند مدت زیادی طول بکشد، زیرا باز هم، ترامپ در مورد انتخابات صحبت نمی‌کرد. او در مورد اداره کشور توسط ایالات متحده تا زمان تثبیت آن صحبت می‌کرد. بنابراین، گذشته از ادامه حمایت از قانون اساسی ونزوئلا و احترام به نتایج انتخابات یا برگزاری انتخابات جدید و رقابت در آنها، ماچادو و مخالفان گزینه‌های زیادی ندارند.

به نظر شما سایر کشورها چگونه به اقدامات واشنگتن واکنش نشان خواهند داد؟

ما برخی اظهارات در راستای خطوط ایدئولوژیک قابل پیش‌بینی را شاهد بوده‌ایم. ما ابراز حمایت از سوی رهبران راست میانه و راست‌گرا را شاهد بوده‌ایم. آشکارا محکومیت شدید از سوی دولت‌های چپ‌گرا مانند کوبا را شاهد بوده‌ایم. اما ما همچنین شاهد بوده‌ایم که دولت‌های چپ میانه اقدامات ایالات متحده را محکوم می‌کنند، مانند لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس جمهوری برزیل و گابریل بوریک، رئیس جمهوری در حال کناره‌گیری شیلی – اگرچه بوریک منتقد مادورو بوده است. این حمله چنان به شدت با ایده اساسی حق تعیین سرنوشت در تضاد است که فکر می‌کنم باعث رد قابل توجهی خواهد شد. با این اوصاف، رهبران منطقه و سراسر جهان می‌دانند که باید مراقب باشند که با ترامپ دشمنی نکنند. آنها در تلاشند تا مشکلات خود، از جمله مشکلات دوجانبه خود با ایالات متحده را حل کنند. آنها می‌دانند که اگر شما در سمت بد ترامپ قرار بگیرید، واشینگتن ممکن است تصمیم بگیرد که تعرفه‌هایی را بر شما اعمال کند یا آن معامله تجاری را که روی آن کار می‌کردید، لغو نکند. بنابراین ما همچنین پاسخ‌هایی مانند آنچه امروز صبح از اتحادیه اروپا و برخی از دولت‌های اروپایی دریافت کردیم، دریافت خواهیم کرد که خاموش و با زبان دیپلماتیک بیان می‌شوند.

به نظر شما، اکنون که مادورو رفته است، ایالات متحده برای کمک به ونزوئلا چه باید بکند؟ آیا دلیلی برای خوش‌بینی وجود دارد؟

در گفته ترامپ مبنی بر اینکه مخالفان در حال حاضر نمی‌توانند کشور را اداره کنند، عنصری از احتیاط وجود دارد. ماچادو و متحدانش از زندانی کردن تقریباً تمام رهبران نظامی و سیاسی ونزوئلا حمایت کرده‌اند. بنابراین فکر می‌کنم اگر ترامپ صرفاً ماچادو را منصوب کند، خطر عدم حکومت‌پذیری و هرج و مرج وجود خواهد داشت. همچنین می‌تواند مسیری به سوی جنگ داخلی باشد، زیرا افسران نظامی برکنار شده فعلی به جای خطر رفتن به زندان، علیه دولت می‌جنگند. در عوض، و همانطور که در مقاله‌ام در امور خارجه استدلال کردم، کاری که ایالات متحده باید انجام دهد، ایجاد نوعی توافق بین رهبر جدید [رودریگز] و مخالفان است که به توافق تقسیم قدرت منجر می‌شود، جایی که آنها نهادهایی برای هم‌زیستی ایجاد می‌کنند. ترامپ در کنفرانس مطبوعاتی خود اظهار داشت که قبل از اینکه یک انتقال مناسب وجود داشته باشد، به یک دوره زمانی نیاز است. و من فکر می‌کنم هسته‌ای از حقیقت در این حرف وجود دارد، و آن این است که برگزاری انتخابات جدید خیلی زود ممکن است مشکلات بیشتری را به جای حل مشکلات ایجاد کند. اگر رودریگز و دولت ایالات متحده از ماه‌های آینده برای ایجاد سیستم‌هایی استفاده کنند که رقابت را تنظیم و از کسانی که در انتخابات شکست می‌خورند محافظت کند، این امر می‌تواند پایه بسیار محکم‌تری برای یک گذار دموکراتیک پایدار در ونزوئلا باشد. اما این نوع نتیجه مثبت به ندرت در نتیجه اقدام نظامی اتفاق می‌افتد. دولت‌سازی خارجی معمولاً به بی‌ثباتی منجر می‌شود. و به نظر می‌رسد ترامپ این حمله را نه حول دموکراسی، بلکه حول نفت چارچوب‌بندی می‌کند. این یک اشتباه جدی است. درخواست از ونزوئلا برای تحویل منابع نفتی خود به ایالات متحده، سطح عظیمی از خصومت را در جامعه ونزوئلا ایجاد خواهد کرد. این حتی می‌تواند مخالفان ونزوئلا را واقعاً ناراضی کند – به‌ویژه اگر واشنگتن با رودریگز همکاری کند و برای اصلاحات سیاسی در داخل کشور فشار نیاورد. مخالفان امیدوار بودند که مستبدان ونزوئلا را از قدرت برکنار کنند و آزادی و خودمختاری را برای مردم ونزوئلا به دست آورند. اکنون، آنها ممکن است به سیستمی برسند که رژیم مادورو هنوز در کنترل آن باشد و با ایالات متحده قرارداد نفتی بسته باشد. این نقطه مقابل چیزی است که آنها می‌خواستند.

منبع: فارن افرز / ترجمه: سید علی موسوی خلخالی