خشونت منطقهای در سالی که گذشت
بررسی درگیریهای مسلحانه ۲۰۲۵ در خاورمیانه و شمال آفریقا
دیپلماسی ایرانی: منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) در طول دوره گزارش، شاهد درگیریهای فزاینده و چشمگیری بوده است. ارتباط متقابل منطقه و اتحادهای آن به گسترش بحران غزه به عرصههای متعدد منجر شده است، که اغلب به عنوان بخشی از یک درگیری منطقهای گستردهتر بین اسرائیل و ایران و متحدانش است. اسرائیل علیرغم محکومیت فزاینده از سوی متحدان غربی خود به دلیل تاکتیکهای خشن خود، عموماً در صدر قرار گرفته و «محور مقاومت» ایران متحمل شکستهای متعددی شده است. در پایان دوره گزارش، اسرائیل و ایران در یک جنگ هوایی ۱۲ روزه مستقیماً با هم جنگیدند.
جنگ اسرائیل و حماس بر اوضاع مسلط بوده، اگرچه درگیری اسرائیل و ایران خطر بیشتری برای امنیت منطقهای و بینالمللی ایجاد کرده است. از زمان آغاز حملات حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و تلافی اسرائیل، بیش از ۵۵۰۰۰ فلسطینی و حدود ۱۷۰۰ اسرائیلی کشته شدهاند. تا ژوئن ۲۰۲۵، ۵۰ گروگان از ۲۵۱ گروگانی که در ابتدا گرفته شده بودند، در غزه باقی ماندهاند. این درگیری به آوارگی جمعیت ۲٫۱ میلیونی غزه منجر شد، اگرچه بسیاری از آنها پس از آتشبس از اواسط ژانویه تا مارس ۲۰۲۵ توانستند به خانههای خود بازگردند. شکست این آتشبس به از سرگیری جنگ و آوارگی بیشتر منجر شد.
این درگیری بسیار فراتر از غزه گسترش یافته است. نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) با شبهنظامیان حماس و جهاد اسلامی فلسطین در کرانه باختری درگیر شدهاند، در حالی که شهرکنشینان اسرائیلی حملات بیشتری را علیه غیرنظامیان فلسطینی آغاز کردهاند که به کشته شدن بیش از ۹۱۶ فلسطینی منجر شده است. علیرغم تلاشهای مکرر برای برقراری آتشبس در طول سال ۲۰۲۴، خشونتها تشدید تدریجی درگیریها از سوی متحدان حماس در «محور مقاومت» را باعث شد. شبهنظامیان شیعه در عراق دهها پهپاد بدون سرنشین را به داخل اسرائیل پرتاب کردند، اگرچه تنها تعداد انگشتشماری از آنها خسارات جدی وارد کردند. حملات جنبش انصارالله (حوثی) در یمن قابل توجهتر بود. اگرچه اکثر آنها رهگیری شدند، اما برخی از آنها تلفاتی به بار آوردند و اسرائیل را به سمت حملات مستقیم به یمن سوق دادند. حوثیها برای تحت فشار قرار دادن دولتهای غربی برای آتشبس، به هدف قرار دادن کشتیهای دریای سرخ ادامه دادند و این امر تلافیجویی از طریق عملیات پوزیدون آرچر، یک عملیات نظامی ایالات متحده و بریتانیا که در ژانویه ۲۰۲۴ آغاز شد، باعث شد که در مارس ۲۰۲۵ با عملیات راف رایدر به رهبری ایالات متحده جایگزین شد.
یکی دیگر از تحولات مهم، درگیری تمامعیار بین اسرائیل و حزبالله در پاییز ۲۰۲۴ بود. در ماه سپتامبر، اسرائیل مجموعهای از عملیات از جمله حمله به جنوب لبنان، حملات هوایی و ترورهای هدفمند را آغاز کرد. هنگامی که ایالات متحده در اواخر نوامبر آتشبس برقرار کرد، اسرائیل به طور گسترده به عنوان پیروز این جنگ شناخته میشد. نکته مهم این است که اسرائیل بیشتر رهبران حزبالله، از جمله دبیرکل سید حسن نصرالله، را هدف قرار داد و قابلیتهای نظامی آن را به شدت کاهش داد.
یکی دیگر از تأثیرات مهم جنگ اسرائیل و حماس در سوریه رخ داد. پس از آتشبس در لبنان، گروه مسلح غیردولتی اسلامگرا (NSAG) حیات تحریر الشام (HTS) با علم به اینکه حزبالله برای کمک به بشار اسد، رئیسجمهوری وقت، ضعیف است، حملهای را به مواضع نظامی سوریه آغاز کرد.
نیروهای اسد به سرعت فروپاشیدند و به هیئت تحریر الشام و دیگر گروههای مسلح غیردولتی شورشی اجازه دادند دمشق را تصرف کنند. با خودداری متحدان روسیه و ایران از کمک در این زمان، اسد به مسکو گریخت. درگیری در جاهای دیگر سوریه ادامه یافت. گروههای مسلح غیردولتی شورشی تحت حمایت ترکیه از فرصت فروپاشی اسد برای تصرف قلمرو از نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) که تحت سلطه کردها بودند، یک گروه مسلح غیردولتی مورد حمایت ایالات متحده، استفاده کردند.
شکستهای حماس، حزبالله و اسد ضربهای به موقعیت منطقهای ایران بود – وضعیتی که با حملات اسرائیل به برنامه هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، با کمک ایالات متحده، بدتر شد. اسرائیل موجی از حملات ویرانگر را به سایتهای هستهای ایران و ترورهای هدفمند فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای ایران آغاز کرد و دولت دونالد ترامپ بمبهای سنگرشکن خود را پرتاب کرد. ایران با شلیک بیش از ۵۰۰ موشک و پهپاد که مرگ ۲۸ اسرائیلی را باعث شد و اجرای یک حمله خنثی شده به پایگاه هوایی العدید ایالات متحده در قطر تلافی کرد. ایالات متحده پس از ۱۲ روز آتشبس برقرار کرد و از تبدیل شدن این درگیری به یک جنگ منطقهای گستردهتر جلوگیری کرد، اما این آتشبس به قیمت جان بیش از ۹۰۰ نفر، آسیب شدید به برنامه هستهای ایران و از دست رفتن قابل توجه اعتبار منطقهای این کشور تمام شد. در جای دیگر، درگیری چند دههای بین ترکیه و حزب جداییطلب کارگران کردستان (پ.ک.ک) زمانی که پ.ک.ک اعلام کرد که در سال ۲۰۲۵ خلع سلاح و منحل خواهد شد، به موفقیتی دست یافت – هرچند هنوز مشخص نیست که آیا این امر به صلح پایدار منجر خواهد شد یا خیر.
منبع: اینترنشنال استیتیوت فور استراتژیک استدیز (IISS) / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱
نظر شما :