خشم زیست محیطی و ادامه اعتراضات در آلبانی

دیپلماسی ایرانی: جغرافیای هزار سنگر همواره کانون تحولات مهم سیاسی و امنیتی در قلب بالکان بوده و در یک قرن اخیر فراز و فرودهای زیادی را در دو جنگ جهانی، دوره انور خوجیسم و پسا کمونیستی تجربه کرده است. در یک ماه اخیر معترضان به طور فزاینده‌ای توجه خود را به طبقه سیاسی معطوف می‌کنند که مسئول گذار آشفته کشور از یک رژیم سرکوبگر استالینیستی شناخته می‌شوند لذا ترس از بحران و امکان تکرار برخی ناامنی ها و هرج و مرج دهه پایانی قرن بیستم رو به افزایش است. اما معلوم نیست چرا ادی راما به‌جای پاسخ گویی منطقی و حرفه ای به معترضان، در رویکردی فرافکنی قرار گرفته، اتهامات بی اساسی را کشورهای خارجی و جمهوری اسلامی ایران در راه‌اندازی اعتراضات وارد می کند. اعتراضات در سرزمین عقاب ها سابقه‌ای طولانی دارد و ریشه‌های آن را می‌توان در تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی این کشور پس از سقوط کمونیسم جست‌وجو کرد. برای تحلیل وضعیت کنونی، باید به چند مقطع تاریخی مهم توجه کرد:

الف: دوران پس از سقوط کمونیسم  تا سال ۲۰۰۰ میلادی با فروپاشی بلوک شرق، تظاهرات دانشجویی و مردمی در پایتخت تیرانا آغاز شد و به پایان نظام تک‌حزبی انجامید که مهمترین مطالبات مردم دموکراسی و انتخابات آزاد؛ وضعیت اقتصادی بهتر و زمینه سازی مهاجرت گسترده به کشورهای اروپایی بود. 

ب: اعتراضات ضد فساد (دهه ۲۰۱۰): با نزدیک شدن آلبانی به اتحادیه اروپا، موضوع فساد و ضعف نهادهای حکومتی به محور اصلی اعتراضات تبدیل شد. همچنین در اعتراضات اقتصادی و دانشجویی در سال ۲۰۱۸ دانشجویان علیه افزایش هزینه‌های دانشگاهی تظاهرات کردند و در نتیجه دولت مجبور به عقب‌نشینی در برخی سیاست‌ها شد. هم چنین در سال‌های بعد نیز اعتراضاتی درباره افزایش قیمت انرژی، تورم و هزینه زندگی شکل گرفت.

ج:  اعتراضات معاصر (۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶): در سال‌های اخیر چند محور اصلی با تمرکز بر مبارزه سیاسی داخلی و رقابت شدید میان حزب حاکم و اپوزیسیون همچنان ادامه دارد که در آن دو شخصیت کانونی یعنی ادی راما و سالی بریشا نقش اساسی دارند. همچنین در سال های اخیر اتحادیه اروپا بارها بر ضرورت استقلال قوه قضائیه، مبارزه با فساد، مقابله با جرائم سازمان‌یافته تأکید کرده است.

د: در آخرین مورد هزاران نفر در اعتراض به ساخت یک تفرجگاه توریستی لوکس در جزیره سازان، پروژه‌ای که مستقیماً به جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، مرتبط است، به خیابان‌های تیرانا آمدند. معترضان همچنین دولت ادی راما، نخست وزیر، را به فساد و عدم شفافیت در معاملات مربوط به زمین‌های دولتی متهم کردند. پروژه مجتمع توریستی ماه‌هاست که بحث‌های داغی را در آلبانی برانگیخته و تظاهرات علیه آن همچنان در حال افزایش است. البته نخست وزیر با فرافکنی و مغالطه، حاضر به عقب نشینی نیست. در بحبوحه درخواست‌های روزانه برای استعفا، ادی راما، نخست‌وزیر، ترجیح داده با عصبیت، شوخ‌طبعی و خشمی که به زحمت پنهان می‌شود، واکنش نشان دهد. اما این سوسیالیست کهنه‌کار که زمانی در بروکسل به خاطر سیاست‌های آینده‌نگرانه و طبع خوش‌مشربش در دوران صلح‌آمیزتر مورد ستایش قرار می‌گرفت، از عقب‌نشینی نیز خودداری کرده است. او که سال گذشته برای چهارمین دوره با وعده همگرایی آلبانی، کشوری که زمانی منزوی بود، در اتحادیه اروپا انتخاب شد، سرمایه‌گذاری ۱٫۴ میلیارد یورویی را برای تبدیل آلبانی به جذاب‌ترین مقصد گردشگری لوکس در مدیترانه حیاتی توصیف کرد. 

افریم کراسنیقی، مدیر موسسه مطالعات سیاسی آلبانی، که احتمال توسل معترضان به اقدامات اعتراضی رادیکال‌تر را رد نکرد، گفت باید از خود پرسید که روند موجود به کجا می رسد و به نظر می‌رسد که دولت نمی‌خواهد باور کند که همه این افرادی که به خیابان‌ها آمده‌اند مخالفان جدی عملکرد دولت هستند. این فقدان گفت‌وگو، این فقدان همدلی، این امتناع از یافتن راه‌حل، خطرناک است. حدود یک ماه  از آغاز اعتراضات می‌گذرد، پس از آنکه بولدوزرها شروع به پاکسازی جنگل‌ها و تپه‌های شنی باستانی کردند تا راه را برای ساخت و ساز در یک منطقه حفاظت‌شده واقع در روبه‌روی جزیره سازان باز کنند. جزیره سازان، یک نماد برای  بسیاری از آلبانیایی‌ها است که در کودکی، در آب‌های «همیشه آرام و زمردین» آن شنا می‌کرند و در نوجوانی این جزیره در رویاهایشان ظاهر می‌شد، و در بزرگسالی به بخشی فراموش‌نشدنی از خاطرات و آرزوهایش تبدیل می‌شد که هر تابستان آنها را به ولوره، دور از زادگاهشان در کنار دریا، بازمی‌گرداند.

واقعیت این است که هر روز هزاران آلبانیایی‌تبار با هواپیما از کشورهای مختلف برای پیوستن به تجمعات می‌آیند. در بزرگترین تجمعی که تاکنون برگزار شده، هزاران نفر آخر هفته در تیرانا گرد هم آمدند که بسیاری از آنها از ایالات متحده و سایر نقاط اروپا بودند تا صدای خود را به موج نارضایتی‌ها برسانند. منطقه حفاظت‌شده پیشه پورو-نارتا، که یکی از آخرین رودخانه‌های وحشی اروپا را در خود جای داده، بخش بزرگی از شبه‌جزیره زورنک را پوشش می‌دهد و سواحل شنی آن از تالاب داخلی محافظت می‌کنند که مسیر مهاجرتی مهمی برای صدها پرنده نادر و بیش از ۷۰ گونه در معرض خطر است.

ایوانکا و همسرش به خط ساحلی آلبانی نگاه می‌کنند این در حالی است که تنش‌ها در اولین مکانی که برای توسعه هدف قرار دارد بالا گرفته و مخالفان با ماموران امنیتی خصوصی که با عجله حصاری برای جلوگیری از دسترسی عمومی ساخته بودند، درگیر شدند. در هرج و مرجی که پس از آن رخ داد، در حالی که تظاهرکنندگان سعی در بالا رفتن از مانع داشتند، فیلمی از یک صاحب خانه محلی منتشر شد که توسط ماموران کشیده می‌شد و در حالی که تماشاگران با وحشت تماشا می‌کردند. ماموران پلیس تصمیم گرفتند مداخله نکنند. ایوانکا ترامپ در پادکستی که روز بعد منتشر شد، با اشتیاق درباره پروژه املاک و مستغلات و این شبه جزیره زیبا، با تالابی در یک طرف و دریا در طرف دیگر صحبت کرد، که او و همسرش، به عنوان سرمایه‌گذاران اصلی این پروژه، قصد داشتند آن را متحول کنند. او با اشاره به برنامه‌های توسعه جزیره سازان، یک پایگاه نظامی سابق دوران شوروی که چشم‌انداز سرسبز آن، با انجیر و گل‌های وحشی، با ساختمان‌های متروکه‌ای که زمانی توسط پرسنل نظامی و خانواده‌هایشان استفاده می‌شد، پوشیده شده است، گفت: این یک پروژه عظیم است. دختر رئیس جمهور امریکا با اشتیاق با اشاره به خط ساحلی که صحنه‌های خشونت‌آمیز این ماه در آن رخ داده است، می گوید نه تنها جزیره، بلکه ما ۸ کیلومتر ساحل درست در آن طرف در اختیار داریم.

ایده ساخت یک مجتمع گردشگری ۱۰ هزار اتاقه در شبه جزیره، می‌توان آن را یک انفجار نامید. غارت ذخایر طبیعی چشم‌انداز غارت منابع طبیعی کشوری که همچنان یکی از فقیرترین کشورهای اروپاست توسط گروهی که منتقدان آن را به عنوان بدترین شکل نخبگان جهانی محکوم کرده‌اند، به سرعت خشم عمیقی را نسبت به این غارت برانگیخته است، که نابرابری‌های دیگری را نیز برجسته می‌کند. این پروژه پس از اصلاح قوانین سختگیرانه حفاظت از مناطق حساس زیست‌محیطی توسط پارلمان آلبانی، تأیید اولیه را دریافت کرد؛ از طرفی اگرچه هیچ مدرکی علنی مبنی بر نقشی که کوشنر در این تغییر داشته است، وجود ندارد اما مخالفان، در نشانه‌ای از عدم شفافیت پیرامون این پروژه، استدلال می‌کنند که سرمایه‌گذاران همچنان یک راز و مبهم هستند و هویت آنها پشت یک شرکت صوری پیچیده در هلند پنهان مانده است. 

جمع بندی: با گذشت یک ماه از شروع حضور مردم در خیابان ها، معترضان در پایتخت فریاد می زنند آنچه ما می‌خواهیم یک آلبانی جدید است. جایی که شعارهای راما، استعفا بده هر شب در بیرون ساختمان تعطیل‌شده‌ی دهه‌ی ۱۹۳۰ که دفتر نخست‌وزیر در آن قرار دارد، شنیده می‌شود. فریادها بدین مضمون بلند است : ما بخشی از نسل Z هستیم و می‌گوییم دیگر بس است، کشور ما فروشی نیست. به هر حال از طرفی مهم‌ترین تجربه تاریخی این کشور، بحران ۱۹۹۷ است که نشان داد ترکیب ضعف نهادهای دولتی و بحران اقتصادی می‌تواند به فروپاشی نظم عمومی منجر شود و از سوی دیگر امروزه نیز فساد، مهاجرت جوانان و مشکلات معیشتی مهم‌ترین عوامل بالقوه برای شکل‌گیری موج‌های جدید اعتراض در آلبانی هستند.