سخنی در باب ضرورت تجهیز و تحرک وزارت خارجه

حسین نصیری

دیپلماسی ایرانی: در طول سال‌های سپری‌شده صاحب‌نظران وطن‌خواه و آشنایان با سیاست خارجی فراوانی با ادبیاتی شاید متفاوت، پیوسته و با تأکید تکرار کرده‌اند که رسالت و وظیفه اصلی هر حکومتی، حفظ امنیت و آرامش کشور و ملت تحت امر خود است و در مثال اکنون ما، جلوگیری مؤثر از بروز درگیری و حمله نظامی جنایت‌کارانه اسرائیل و آمریکا به ایران بعید می‌دانم شخصی دلبسته ایران و جمهوری اسلامی باشد و در درستی این مفهوم تردید کند!

نکته آن است که در مسیر رفع و دفع بلا، با ادای احترام به فعالان مربوطه، شوربختانه نهاد مسئول سیاست خارجی نشان داده که مدیریت و اراده استواری برای بهره‌گیری عالمانه از فرصت‌های معقول نداشته است. در این میدان، مفقود بزرگ، اندیشگی، تخصص، تجربه، تحرک و بسیج همه امکانات داخلی و خارجی برای رسیدن به کمال مطلوب ممکن است. آخر چرا کسانی توجه ندارند وقتی روسیه و قطر و عمان و... میانجی مذاکره غیرمستقیم می‌شوند، منطقا و حکما و البته به فراخور، بیش و پیش از هر مشارکتی بر تأمین منافع انضمامی خود و نه ایران (و گاه حتی به زیان ما) می‌اندیشند.

بنای انکار یکباره این مشی به‌عنوان یک تاکتیک را ندارم، در عرف جهان این شیوه به‌ویژه برای هموارکردن راه و رفع موانع اولیه و تبیین شرط و بیع‌های مقدماتی مذاکره رسمی به کار گرفته می‌شود (تا مثلا نظیر آن گفت‌وگوی رسوای ترامپ-زلنسکی نشود!) و معمول هم هست. چنین فرایندی که قطعا منحصر به دولت‌ها نمی‌شود، قرار است از طریق اشخاص، نهادهای ذی‌نفوذ و مؤثر، رسانه‌ها و... نیز شاید دولت‌هایی تمهیدات، توافقات و پیش‌زمینه‌هایی برای گفت‌وگوها فراهم آید، اما دیگر مذاکره رسمی دوجانبه است و نمی‌تواند و نباید غیرمستقیم باشد.

نفس این‌همه تأکید بر واسطگی فلان دولت در اذهان، علاوه بی‌اعتمادی به کفایت مذاکره‌کنندگان کشور، اذعان به فقدان اندیشگی، توانایی، آمادگی نهاد دیپلماسی کشور و نشانه گرفتار‌شدن به یک تاکتیک است. فرایندی انفعالی که در صحنه عمل، در‌واقع کور‌کردن امکان «شکار فرصت‌هاست». فارغ از نتیجه، جنگ‌ها اصولا خانمان‌سوزند و بیم مردم درباره تخریب‌های جانی و مالی خود و کشور کاملا محترم. پس دولت و حاکمیت و به‌ویژه وزارت خارجه باید صمیمانه ملت ایران را درباره حسن انجام وظایف خود اقناع کند و نشان دهد تا چه میزان و چرا و چگونه در این مأموریت توفیق داشته یا نداشته است.

سخنان پراکنده و مصاحبه‌های کلیشه‌ای تکراری و شعاری مهمل و ناپرداخته، سفر‌های مکرر خارجی (و به‌تازگی داخلی!) بدون تدارک و تمهیدات ضروری (از‌آن‌رو که اثر معنادار و تعیین‌کننده‌ای از آن دیده و لمس نمی‌شود) در برابر تحرک فوق‌العاده و تهدیدات مکرر اسرائیل و لابی قدرتمند صهیونیسم هیچ نبوده و نیست، جز زیان و اتلاف فرصت‌ها و... . پرسش آن است که در این امر خطیر چرا افراد با تجربه حقوقی، سیاسی و... رسانه‌ای وطن‌خواه توانا در داخل و خارج به مشورت و هم‌افزایی دعوت نمی‌شوند!

بدیهی است که توفیق از آنِ وزارت خارجه و نتیجه نصیب کشور خواهد بود! در جریان جنگ تحمیل‌شده ۱۲‌روزه و تروریسم دولتی و جنایت‌کارانه سردمداران ضد بشر و نسل‌کش اسرائیل، اگرچه به دلیل ضعف‌های اطلاعاتی مشخص، تعدادی از هم‌وطنان غیرنظامی و فرماندهان کشور شهید شدند ولی به اعتراف دوست و دشمن، هم مدافعان کشور و هم ملت ایران توانایی و بلوغ ملی خود را به رخ جهانیان کشیدند و اکنون هنگام حصول نتیجه است. سخن انتهایی: طبق تعریف، جنگ‌ها به هر دلیل یا بهانه‌ای که آغاز یا تحمیل شوند، نتیجه را آمادگی رزمی، پشتیبانی، تجهیزات و... و شجاعت رزمندگان رقم زده و می‌زند اما سرانجام، سرنوشت را مذاکره و گونه‌ای مصالحه تعیین می‌کند.

کشورهایی که در این عرصه با آمادگی پر‌توان و قدرت حاضر می‌شوند، در پیروزی بیشترین منافع ممکن را تحصیل و در شکست کمترین آسیب را تحمل می‌کنند و برعکس در فقدان چنان قوتی، در پیروزی بسیاری از فرصت‌ها تلف شده و در شکست باید به بیشترین آسیب‌ها تن در دهند. مثال‌های مؤید در ایران و جهان فراوان است. داعیه آن است که این تکاپوی کم‌جان و... پیش‌رو، متناسب با آن رزم و آن بلوغ جانانه نیست.

دستگاه دیپلماسی کشور برای گرفتن بیشترین منافع ممکن و برای بقای باعزت ایران و جمهوری اسلامی با حمایت و پشتیبانی مردم و حکومت و دولت باید به لحاظ منابع انسانی متخصص و... و نیز اندیشه‌های نو و اراده‌ای دیگر اصلاح و تجهیز شود و حصول به این هدف بزرگ در اولین و سریع‌ترین زمان ممکن نیازمند سازمان‌دهی مجدد و شکل‌گیری اراده و تجربه‌ای دیگر است. در آخر، به قول ابوسعید ابوالخیر: خدا پدر و مادر آن کس را بیامرزد که از آنجایی که هست، یک، دو، سه گامی پا فرا پیش نهد./شرق