آیا واقعا در چین کودتا شده است؟

دیپلماسی ایرانی: گمانه‌زنی‌ها در مورد کودتای نظامی ادعایی در چین، رسانه‌های اجتماعی را در سراسر بخش‌هایی از شرق آسیا فرا گرفته، تیترهای خبری دراماتیکی را برانگیخته و روایت‌های هشداردهنده را دامن زده است.

با این حال، تصویری که از منابع معتبرتر منتشر می‌شود، به تحولی متفاوت – و از بسیاری جهات مهم‌تر - اشاره دارد: تشدید پاکسازی داخلی در ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA) تحت نظارت مستقیم رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ، با هدف از بین بردن هرگونه نفوذ مستقل باقی‌مانده در درون تشکیلات نظامی چین.

پکن رسماً تحقیقات در مورد دو نفر از ارشدترین افسران یونیفرم‌پوش این کشور، ژنرال ژانگ یوشیا و ژنرال لیو ژنلی، را اعلام کرده و آنها را به "نقض جدی نظم و قانون" متهم کرده است. در واژگان سیاسی حزب کمونیست چین، چنین عباراتی به ندرت نشانه‌ای از یک تحقیق حقوقی معمولی است. در عوض، این امر به طور گسترده به عنوان مقدمه‌ای برای کنار گذاشتن سیاسی، از دست دادن قدرت و در برخی موارد، حذف کامل از عرصه نخبگان درک می‌شود.

تا همین اواخر، ژانگ یوشیا نایب رئیس کمیسیون مرکزی نظامی (CMC) – نهادی که فرماندهی نهایی بر ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA) را بر عهده دارد – بود و به طور گسترده به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها در سلسله مراتب امنیتی چین شناخته می‌شد. او همچنین روابط شخصی دیرینه‌ای با شی جین پینگ داشت، که سقوط ناگهانی او را به‌ویژه قابل توجه می‌کند. لیو ژنلی، یکی دیگر از فرماندهان ارشد، نیز از انظار عمومی ناپدید شده است و این امر، برداشت‌ها مبنی بر در جریان بودن یک تغییر و تحولات گسترده را تقویت می‌کند.

رسانه‌های غربی، از جمله رویترز، تحولات اخیر را به عنوان تغییرات "غیرعادی" در رهبری نظامی چین توصیف کرده‌اند، در حالی که مقامات و تحلیلگران در تایوان اذعان کرده‌اند که از نزدیک نشانه‌های آشفتگی در داخل ارتش آزادی‌بخش خلق را دنبال می‌کنند. در مجموع، این سیگنال‌ها نه یک کودتای قریب‌الوقوع، بلکه یک مبارزه عمیق‌تر در سطوح بالای سیستم قدرت چین را نشان می‌دهند.

به جای واکنش به یک شورش فعال، به نظر می‌رسد شی به طور پیشگیرانه عمل می‌کند – قبل از اینکه مراکز نفوذ جایگزین بتوانند تثبیت شوند، کنترل را تشدید می‌کند. این الگو با موج‌های قبلی کمپین‌های ضد فساد سازگار است که اگرچه به عنوان تلاش برای پاکسازی سیستم مطرح می‌شدند، اما در عین حال به خنثی‌سازی رقبای سیاسی و تقویت اقتدار شخصی نیز کمک می‌کردند.

آنچه به فضای عدم قطعیت می‌افزاید، رواج روزافزون شعارهایی مانند «حزب را نجات دهید» و «ملت را نجات دهید» در میان بخش‌هایی از چینی‌های خارج از کشور، به ویژه در جنوب شرقی آسیاست. در پلتفرم‌های مخالف‌محور، مفسران به طور فزاینده‌ای رهبری چین را با یک دوراهی داخلی روبه‌رو می‌دانند. اگرچه باید با چنین لفاظی‌هایی با احتیاط برخورد کرد، اما این امر نشان دهنده این برداشت است که انسجام نخبگان در پکن تحت فشار است.

نکته مهم این است که هیچ مدرک تأیید شده‌ای مبنی بر تلاش ژانگ یوشیا، لیو ژنلی یا هر افسر ارشد دیگری برای بسیج نیروها علیه شی جین پینگ وجود ندارد. با این حال، آنچه واضح است این است که برکناری آنها با تضعیف بی‌سابقه رهبری قابل مشاهده کمیسیون مرکزی نظامی هم‌زمان شده است. با تسلط شی جین پینگ و ژانگ شنگمین، رئیس قدیمی مبارزه با فساد، بر CMC، فرماندهی ارشد نظامی چین متمرکزتر – و شخصی‌تر – از هر زمان دیگری در دهه‌های اخیر به نظر می‌رسد.

پیامد گسترده‌تر این موضوع، هوشیارکننده است. نظام سیاسی چین در حال ورود به مرحله‌ای است که در آن ثبات به طور فزاینده‌ای به اقتدار یک فرد واحد وابسته است تا تعادل نهادی. اگرچه این امر ممکن است کنترل کوتاه‌مدت را افزایش دهد، اما خطرات بلندمدت را نیز افزایش می‌دهد: کاهش بحث‌های داخلی، مکانیسم‌های اصلاحی کمتر و احتمال بیشتر محاسبات اشتباه استراتژیک. از این نظر، داستان واقعی کودتا در پکن نیست، بلکه تثبیت مداوم قدرت – و عدم قطعیت‌هایی است که ناگزیر با آن همراه است.

منبع: کاسپین پست / ترجمه: سید علی موسوی خلخالی