تلاش ایران برای مذاکرات خلاقانه

نویسنده: ری تکیه (Ray Takeyh)، دانش‌پژوه روابط ایران و آمریکا، مقام سابق امور خارجه ایالات متحده و محقق ارشد شورای روابط خارجی و استادیار دانشگاه جورج‌تاون

دیپلماسی ایرانی: مذاکرات غیرمستقیم ایالات متحده و ایران که این ماه آغاز شد، تا حد زیادی به شرایط دولت ایران، از جمله انتقال محل مذاکرات به عمان و محدود کردن بحث‌ها به برنامه هسته‌ای ایران، پایبند بوده است. این مذاکرات در زمانی انجام می‌شود که افزایش حضور نظامی ایالات متحده در نزدیکی خاورمیانه، با حضور ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و کشتی‌ها و هواپیماهای جنگی همراه آن در منطقه، تشدید شده است.

رئیس جمهور دونالد ترامپ گفته است که اگر ایران ساخت برنامه‌های هسته‌ای و موشکی خود را از سر بگیرد، ایالات متحده به آن حمله خواهد کرد و می‌گوید که آنها "تهدید فوق‌العاده‌ای برای ایالات متحده" هستند. دولت او به طور مداوم در مورد برخورد با معترضان سراسری توسط جمهوری اسلامی صحبت نکرده است. همچنین به نظر می‌رسد که تهران در حال تثبیت تسلط خود بر ناآرامی‌های داخلی است، اگرچه از بحران اقتصادی که در اواخر دسامبر اعتراضات را باعث شد، آرامش کمی وجود داشته است.

مذاکره در خطوط قرمز

تیم مذاکره کننده ایران سعی می‌کند خلاق باشد. این کشور تلاش می‌کند تا خطوط قرمز خود، از جمله عدم توقف غنی‌سازی و عدم توافق بدون کاهش تحریم‌ها، را حفظ کند و در عین حال برخی از خواسته‌های ایالات متحده را نیز بپذیرد. مذاکرات، همان‌طور که ایران اصرار داشته، به موضوع هسته‌ای محدود شده است. ایران مدت‌هاست که هرگونه برنامه‌ای برای توسعه سلاح‌های هسته‌ای را انکار کرده است. اما ظاهراً تیم ایرانی پیشنهاد داده که غنی‌سازی خود را در سطوح پایین محدود کند و حتی مقداری از اورانیوم غنی‌شده با خلوص بالا را که مایه نگرانی جامعه بین‌المللی بوده است، رقیق کند. احتمالاً، این به معنای پذیرش بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای تأیید پایبندی آن است.

در این مرحله، هر دو طرف در حال بررسی مراحل بعدی خود هستند. موضع ایالات متحده تاکنون غنی‌سازی صفر باقی مانده است. هرگونه توافقی مستلزم کاهش تحریم‌ها خواهد بود که احتمالاً خود به مجموعه مذاکرات پیچیده منوط خواهد بود.

هشدارهایی از سوی اسرائیل

اسرائیل که به شدت با توافق هسته‌ای دولت اوباما و سایر قدرت‌های خارجی با ایران مخالف بود، نگران است که ایالات متحده در یک فرآیند دیپلماتیک طولانی مدت گرفتار شود، در حالی که ایران در حال تقویت نیروهای خود است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، در سفر برنامه‌ریزی شده خود در ۱۱ فوریه به کاخ سفید، هشدارهای خود را در این مورد اعلام خواهد کرد. دولت اسرائیل نگران است که ادامه تعامل دیپلماتیک بین ایران و ایالات متحده می‌تواند به امتیازاتی از سوی ایالات متحده، مانند اجازه دادن به میزانی از غنی‌سازی داخلی در ایران، همراه با کاهش تحریم‌ها منجر شود.

نتانیاهو همچنین می‌تواند قبل از تقویت بیشتر نیروی موشک‌های بالستیک ایران، به دنبال توافق برای حمله به این توانایی باشد. جمهوری اسلامی ایران از ژوئن ۲۰۲۵ که حملات اسرائیل آنها را فلج کرد و پس از آن حملات هوایی ایالات متحده که به تأسیسات هسته‌ای آن آسیب جدی رساند، در تلاش برای نوسازی دفاع هوایی و بازسازی نیروی موشک‌های بالستیک خود بوده است.

شبکه نیابتی باقی‌مانده ایران

دولت ترامپ اقدام نظامی احتمالی را با حمایت ایران از گروه‌های مسلح مانند حماس و حزب‌الله مرتبط دانسته است، اگرچه آنها از زمان جنگ اسرائیل و حماس که در پی حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل آغاز شد، تضعیف شده‌اند. از اوایل سال ۲۰۲۶، حماس به طور قابل توجهی تضعیف شده و ایران فاقد وسیله‌ای قابل اعتماد برای ارسال کمک به این گروه است.

توانایی‌های نظامی حزب‌الله تضعیف شده و رهبری آن توسط حملات اسرائیل از بین رفته است. اسرائیلی‌ها همچنان به هدف قرار دادن دارایی‌های باقی‌مانده حزب‌الله ادامه می‌دهند و ارتش لبنان با تعهد به جلوگیری از حملات فرامرزی حزب‌الله، به مناطق جنوبی نزدیک مرز اسرائیل اعزام می‌شود. این گروه هنوز هم تا حدودی قدرت نظامی و سخت‌افزاری خود را حفظ کرده، اما این سایه‌ای از گذشته خود است.

روابط بین حوثی‌ها و ایران در طول جنگ داخلی یمن و مداخله عربستان سعودی عمیق‌تر شد. امروزه، حوثی‌ها همچنان قدرتمندترین متحد ایران هستند و نیروهای زمینی و موشکی آنها تا حد زیادی دست‌نخورده باقی مانده است.

در مورد سایر گروه‌های وابسته در عراق، مهمترین متحد ایران در عراق، کتائب حزب‌الله است. همچنین بسیاری از شبه‌نظامیان شیعه به عنوان بخشی از نیروهای بسیج مردمی وجود دارند. آنها توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تجهیز شده‌اند، اگرچه فشار فزاینده‌ای از سوی ایالات متحده برای جذب همه این گروه‌ها به ارتش عراق به عنوان وسیله‌ای برای اعمال کنترل بر آنها وجود دارد.

منبع: شورای روابط خارجی (cfr) / تحریریه دیپلماسی ایرانی/۱۱