یکی از جامعترین و پرپذیرشترین اسناد حقوق بشری در سطح جهانی
مشارکت پژوهشگران جوان ایرانی در فرآیند هنجارسازی حقوق کودک در سازمان ملل
دیپلماسی ایرانی: کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد، که در سال ۱۹۸۹ به تصویب مجمع عمومی رسید، یکی از جامعترین و پرپذیرشترین اسناد حقوق بشری در سطح جهانی بهشمار میرود. این کنوانسیون با شناسایی کودک بهعنوان صاحب حق، چارچوبی هنجاری برای حمایت از کرامت، رشد، سلامت، آموزش و مشارکت کودکان فراهم کرده است.
با این حال، تحولات اجتماعی، اقتصادی و فناورانه دهههای اخیر، همراه با بروز بحرانهای جهانی همچون فقر ساختاری، نابرابری آموزشی، منازعات مسلحانه و همهگیریها، ضرورت بازاندیشی و تقویت سازوکارهای حقوقی موجود را بیش از پیش آشکار ساخته است. در همین راستا، شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامهای، زمینه تشکیل گروه کاری بیندولتیِ باز را برای بررسی امکان تدوین پروتکل اختیاری جدید به کنوانسیون حقوق کودک فراهم کرد؛ پروتکلی که تمرکز اصلی آن بر تضمین مؤثرتر حق آموزش کودکان، از جمله آموزش رایگان، فراگیر و باکیفیت در تمامی سطوح، و نیز آموزش و مراقبت در اوایل کودکی است.
گروه کاری بیندولتیِ باز؛ سازوکاری برای شکلدهی به هنجارهای آینده «گروه کاری بیندولتیِ باز» (Open-ended Intergovernmental Working Group) یکی ازسازوکارهای رسمی سازمان ملل برای توسعه تدریجی حقوق بینالملل است. ویژگی «باز» بودن این گروه بدین معناست که علاوه بر دولتها، سایر ذینفعان از جمله نهادهای بینالمللی، سازمانهای جامعه مدنی، دانشگاهها، پژوهشگران مستقل و حتی نمایندگان کودکان میتوانند دیدگاهها و پیشنهادهای خود را ارائه دهند.
دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR) بهعنوان دبیرخانه این فرآیند، با انتشار فراخوان رسمی ارائه نظرات (Call for Submissions) از تمامی بازیگران مرتبط دعوت کرد تا تحلیلها، تجارب میدانی، دادههای پژوهشی و پیشنهادهای حقوقی خود را در اختیار این گروه کاری قرار دهند. هدف از این اقدام، تضمین آن است که پیشنویس احتمالی پروتکل اختیاری، مبتنی بر واقعیتهای متنوع جهانی و نیازهای واقعی کودکان در بافتهای مختلف باشد.
انتشار رسمی دیدگاههای پژوهشگران ایرانی
در چارچوب این فراخوان بینالمللی، دیدگاهها و تحلیلهای تخصصی جناب آقای دکتر محمدمهدی سیدناصری و سرکار خانم جمالی بهصورت رسمی به دفتر کمیسر عالی حقوق بشر ارسال و پس از ثبت، در وبسایت رسمی OHCHR منتشر شد. انتشار این نظرات بهمعنای ورود رسمی آنها به فرآیند مستندسازی و بررسی گروه کاری بیندولتیِ باز است؛ فرآیندی که خروجی آن میتواند در نهایت به تدوین یک سند حقوقی الزامآور یا نیمهالزامآور در نظام حقوق بینالملل منجر شود. اهمیت این انتشار از آنجا ناشی میشود که تمامی ورودیهای ثبتشده، بهعنوان منابع مرجع در جلسات رسمی گروه کاری، گزارشهای تحلیلی دبیرخانه و مذاکرات بیندولتی مورد توجه قرار میگیرند. به بیان دیگر، این مشارکت نه یک اظهار نظر غیررسمی، بلکه بخشی از سازوکار تصمیمسازی حقوق بشری در سطح سازمان ملل است.
محتوای مشارکت: تمرکز بر عدالت آموزشی و چالشهای ساختاری
دیدگاههای ارائهشده در این فراخوان، با رویکردی تحلیلی و مبتنی بر اصول حقوق بشر، به بررسی چالشهای ساختاری تحقق حق آموزش کودکان پرداخته است. در این تحلیلها، آموزش نه صرفاً بهعنوان یک خدمت عمومی، بلکه بهعنوان حقی بنیادین و شرط لازم برای بهرهمندی از سایر حقوق انسانی مورد توجه قرار گرفته است. از جمله محورهای کلیدی مطرحشده میتوان به نابرابریهای آموزشی، شکافهای اقتصادی–اجتماعی، تأثیر شرایط بحرانی بر دسترسی کودکان به آموزش، و ضرورت تعهدات روشنتر دولتها در تأمین آموزش رایگان و باکیفیت اشاره کرد. این دیدگاهها همچنین بر اهمیت آموزش در اوایل کودکی و نقش آن در کاهش نابرابریهای ساختاری در مراحل بعدی زندگی تأکید دارد.
اهمیت مشارکت متخصصان مستقل در فرآیندهای بینالمللی
یکی از ویژگیهای قابل توجه این فرآیند، نقشآفرینی متخصصان مستقل در کنار دولتهاست. مشارکت پژوهشگران و کارشناسان غیر دولتی، به سازمان ملل امکان میدهد تا از منظرهایی فراتر از مواضع رسمی دولتی به مسائل حقوق کودک بنگرد. در این چارچوب، انتشار دیدگاههای پژوهشگران ایرانی نشاندهنده ظرفیت علمی و تحلیلی موجود برای مشارکت فعال در گفتوگوهای جهانی حقوق بشر است. این نوع مشارکتها همچنین میتواند به تقویت دیپلماسی علمی و حقوقی کمک کند؛ دیپلماسیای که مبتنی بر دانش، پژوهش و تحلیل حقوقی است و میتواند تصویر دقیقتری از چالشها و ظرفیتهای موجود در جوامع مختلف ارائه دهد.
جایگاه این رویداد در مسیر حرفهای و علمی
از منظر حرفهای، ثبت و انتشار دیدگاهها در وبسایت رسمی OHCHR، بهعنوان یکی از معتبرترین مراجع حقوق بشری جهان، جایگاهی قابل توجه دارد. این امر نهتنها در ارزیابیهای علمی و پژوهشی اهمیت دارد، بلکه میتواند زمینهساز همکاریهای آتی با نهادهای بینالمللی، سازمانهای غیردولتی فعال در حوزه حقوق کودک و پروژههای سیاستگذاری مبتنی بر شواهد شود. در عین حال، باید توجه داشت که چنین مشارکتهایی، اگرچه لزوماً بهطور مستقیم به تغییر فوری سیاستها منجر نمیشود، اما بخشی از فرآیند تدریجی شکلگیری هنجارهای حقوقی است؛ فرآیندی که تأثیرات آن در بلندمدت نمایان میشود.
نتیجهگیری: گامی در مسیر گفتوگوی جهانی حقوق کودک
انتشار رسمی دیدگاههای پژوهشگران جوان ایرانی در چارچوب فراخوان دفتر کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد را میتوان نمونهای از مشارکت فعال در فرآیندهای هنجارسازی حقوق بینالملل دانست. این رویداد، فراتر از یک دستاورد فردی یا دانشگاهی، نشاندهنده امکان و ظرفیت حضور مؤثر در گفتوگوی جهانی پیرامون حقوق کودک است.
در جهانی که تحقق حقوق بشر بیش از هر زمان دیگری نیازمند همکاری، تبادل دانش و همافزایی میان بازیگران مختلف است، چنین مشارکتهایی میتواند به تقویت بنیانهای نظری و عملی حمایت از کودکان کمک کند. آینده حقوق کودک، در گرو همین فرآیندهای تدریجی، مشارکتی و مبتنی بر گفتوگو شکل میگیرد؛ فرآیندهایی که هر صدای مستدل و مسئولانه، میتواند در آن نقشی ماندگار ایفا کند.
۱. مشارکت پژوهشگران ایرانی در توسعه تدریجی حقوق بینالملل کودک
۲. نقش ورودیهای کارشناسی در تدوین پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک؛ تجربهای از مشارکت ایرانی
۳. از کنوانسیون تا پروتکل: بازتاب دیدگاههای علمی ایران در فرآیندهای حقوق بشری سازمان ملل
نظر شما :